سەھىھ ھەدىسلەر توپلىمى 3

د. سۇلايمان ئىبنى دۇرەيئ ئازىمى سەھىھ ھەدىسلەر (كتاب السنة) 3. جىلد (2389– ھەدىستىن 3408 – ھەدىسكىچە) سۇتۇق بۇغراخان مائارىپ نەشرىياتى 2013 - يىلسەھىھ ھەدىسلەر (كتاب السنة) مۇئەللىپ: د. سۇلايمان ئىبنى دۇرەيئ ئازىمى تەرجىمە قىلغۇچى: مۆمىنجان سىدىق ئابدۇسالام تەكلىماكانى مۇھەررىرى: ھىلال مۆمىنجان سىدىق كوررېكتورى: ھىلال مۆمىنجان سىدىق بەتچىك: ئىبراھىم بۇغرا ئالاقىلىشىش ئادرىسى Ördek Kasap Mah. Millet Cad Gülşen Apt No:108 D: 5 Çapa - Fatih/ İstanbul/Türkiye Tel:0090-212-5232877 E- mail: info@maarip.org / www: istiqlaltv.com سەھىھ ھەدىسلەر قولىڭىزدىكى بۇ كىتاب تۆۋەندىكى ھەدىس مەنبە كىتابلىرىدىن تاللاپ ئېلىنغان سەھىھ ھەدىسلەرنى دىققىتىڭىزگە سۇنىدۇ. ئۇ ئاساسەن پەيغەمبەر سەللاللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ سۈننىتىدە بايان قىلىنغان سەھىھ ھەدىسلەرنىڭ يىغىندىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇپ، ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا نىسبەتەن سەھىھ ھەدىسلەر بۇ قەدەر تەپسىلىي بايان قىلىنغان تۇنجى تەرجىمە ئەسەر ھېسابلىنىدۇ. شۇڭا، قولىڭىزدىكى بۇ ئەسەر كەڭ ئوقۇرمەنلەرنىڭ سەھىھ ھەدىسكە بولغان چەكسىز تەشنالىقىنى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە قاندۇرغۇسى ئىنشائاللاھ: 1ـ صحيح البخاري 2ـ صحيح مسلم 3ـ سنن أبي داود 4ـ سنن الترمذي 5ـ سنن النسائي 6ـ سنن ابن ماجة 7ـ مسند أحمد 8ـ مستدرك الحاكم 9ـ صحيح ابن حبان 10ـ صحيح ابن خزيمة 11ـ موطأ مالك 12ـ شرح المعاني للطحاوي 13ـ مشكل الآثار للطحاوي 14ـ أخبار مكة للفاكهي 1 – سەھىھ بۇخارى 2 – سەھىھ مۇسلىم 3 – سۈنەنى ئەبۇ داۋۇد 4 – سۈنەنى تىرمىزى 5 – سۈنەنى نەسائى 6 – سۈنەنى ئىبنى ماجە 7 – مۇسنەدى ئەھمەد 8 – مۇستەدرەكى ھاكىم 9 – سەھىھ ئىبنى ھىببان 10 – سەھىھ ئىبنى خۇزەيمە 11 – مۇۋەتتەئۇ مالىك 12 – شەرھۇلمەئانى لىتتەھاۋى 13 – مۈشكىلۇلئاسار لىتتەھاۋى 14 – ئەخبارۇمەككە لىلفاكىھى كتاب السنة الدكتور سليمان بن دريع العازمي ترجمه إلى اللغة الأيغورية: مؤمنجان صديق عبد السلام تكلماكاني المحرر: الهلال مؤمنجان صديق تصحيح الإملاء: الهلال مؤمنجان صديق التنضيد: إبراهيم بوغرا دار ستوق بوغراخان للطباعة والنشر والتوزيع 2013 مۇندەرىجە مۇندەرىجە5..................................................................................

نىكاھ بۆلۈمى خوتۇن ئېلىشقا رىغبەتلەندۈرۈش 31 كۆپ خوتۇن ئېلىش ۋە ئۇنىڭ پەزىلىتى 34 قايسى تۈردىكى ئاياللارنىڭ ياخشى ئىكەنلىكى 35 ئويۇن - تاماشا قىلىش ۋە داپ چېلىش 37 توي چىقىملىرىغا ئېرىشەلمىگەن كىشىنىڭ روزا تۇتۇشى 38 خوتۇن ئېلىش ياكى بىرەر ياخشى ئىش قىلىش ئۈچۈن ھىجرەت قىلغان كىشىنىڭ ھىجرىتى نىيەت قىلغان نەرسىسىگە بولىدىغانلىقى 40 ئۆمۈر بويى توي قىلماي ياشاشنىڭ ۋە ئۆزىنى ئاختا قىلىۋېلىشنىڭ ياخشى ئەمەسلىكى 40 خوتۇن ئالماقچى بولغانلارنى قىز ئېلىشقا تەرغىب قىلىش 41 ﷲ تائالانىڭ: 44 نامەھرەم ئاياللارغا قارىماسلىق 45 ئەرنىڭ ئالماقچى بولغان ئايالنى كۆرۈپ ئېلىشىنىڭ سۈننەت ئىكەنلىكى 46 چاقىرغان يەرگە بېرىش 47 توي قىلغان كىشىگە ئېيتىلىدىغان ۋە توي قىلغان كىشىنىڭ ئېيتىدىغان سۆزلىرى 47 شەۋۋال ئېيىدا توي قىلىشنىڭ ياخشىلىقى 48 يېڭى توي قىلغانلارغا ھەدىيە بېرىش 49 توي زىياپىتى ۋە ئۇنىڭ مىقدارى 51 نىكاھتا دۇرۇس بولىدىغان ۋە دۇرۇس بولمايدىغان شەرتلەر 52 ياتلىق قىلىنىدىغان قىزنىڭ ماقۇللۇقىنى ئېلىش 52 ۋەلىسى (ئىگىسى)نىڭ ئىزنىسىز نىكاھ قىلىشنىڭ دۇرۇس ئەمەسلىكى، ۋەلىسى يوقلارغا ئىمام (رەھبەر)نىڭ ئىگىدارچىلىق قىلىدىغانلىقى 53 يېتىم قىزنى ياتلىق قىلىش 54 نىكاھتا تەڭتۇشلۇق 56 خوتۇن كىشىنىڭ ياخشى كىشىگە ئۆزىنى سايە قىلىشى، ئۇنىڭ ۋەلىسىنىڭمۇ ياخشى كىشىگە قىزىنى سايە قىلىشى 58 دېدەكنى ئالدى بىلەن ئازات قىلىپ، ئاندىن ئۇنى ئەمرىگە ئېلىشنىڭ پەزىلىتى 60 كىشىنىڭ دىنىي قېرىندىشى ئۈچۈن خوتۇنلىرىدىن بىرىدىن ۋاز كېچىشى 63 دادىنىڭ كىچىك قىزنى، شۇنداقلا، تېخى تۇغۇلمىغان بالىنى ياتلىق قىلىشى 64 ھارام قىلىنغان نىكاھ 65 شىغار نىكاھى 65 جاھىلىيەت دەۋرىدىكى نىكاھ شەكىللىرى 66 توي قىلىش ھالال بولغان ۋە ھارام بولغان ئاياللار 68 بىراۋنىڭ خوتۇنى ئۈستىگە خوتۇنىنىڭ ئانا تەرەپ ھامماچىسىنى ياكى دادا تەرەپ ھامماچىسىنى ۋە ياكى ھەمشىرىسىنى جەملەپ ئېلىشىنىڭ ھاراملىقى 68 ئېھرامدىكى كىشىنىڭ توي قىلىشى ۋە توي تەلىپى قويۇشىنىڭ چەكلەنگەنلىكى 70 چوڭىنى كىچىكىنىڭ ئۈستىگە، كىچىكىنى چوڭىنىڭ ئۈستىگە ئېلىشنىڭ دۇرۇس ئەمەسلىكى 71 ئېمىلداشلىق ........................................................................72 ئېمىلداشلىق سەۋەبىدىن كېلىپ چىقىدىغان مەھرەملىك مۇناسىۋىتى 72 بىر ياكى ئىككى قېتىم شوراش 74

چوڭلارنى ئېمىتىش 75 ئېمىلداشلىقنىڭ ئاچ قورساققا ئەمگەن چاغدا ھاسىل بولىدىغانلىقى 77 ئىنىكئانىنىڭ گۇۋاھلىقى 77 نىكاھنى ھارام قىلىدىغان ئېمىلداشلىقنىڭ مىقدارى 78 بالا ئېمىتىۋاتقان ئايال بىلەن بىر تۆشەكتە بولۇش 79 ئەسىرگە ئېلىنغان دېدەكنىڭ ھامىلدار ئەمەسلىكى ئېنىقلانغاندىن كېيىن ئۇنىڭ بىلەن بىر تۆشەكتە بولۇش 80 ئىنىكئانىنىڭ ھەققى قانداق قىلغاندا ئادا بولىدىغانلىقى 81 كىشىنىڭ ئىنىكئانىسىغا ھۆرمەت قىلىشى 82 توي تەلىپى قويۇش 82 ئاياللارنى توي قىلىشتىن چەكلەشنىڭ توغرا ئەمەسلىكى 82 توي تەلىپى قويۇشتىن بۇرۇن ئىستىخارە قىلىش 83 توي تەلىپىنى ھەم دارىتمىلاپ ھەم ئوچۇق ئېيتىش 84 بىر ئەرنىڭ بىر ئايال بىلەن خالىي قېلىشىنىڭ دۇرۇس ئەمەسلىكى 84 دىنىي قېرىندىشى تەلەپ قويغان قىزغا ئۇ ۋازكەچكەن ياكى ئىجازەت بەرگەنگە قەدەر تەلەپ قويماسلىق 86 كۈندەشلىك 87 ﷲ تائالادەك كۈندەشلىك قىلىدىغان ھېچكىمنىڭ يوقلۇقى 87 ئاياللارنىڭ كۈندەشلىك قىلىشى 88 ئەرلەرنىڭ مەھرەملىرىنى كۈنلىشى ۋە ئۇلارنى قوغدىشى 90 ئەر - خوتۇنلۇق ھاياتى 93 ئاياللارغا ياخشى مۇئامىلە قىلىشقا ۋە مۇلايىم بولۇشقا تەۋسىيە قىلىش 93 خوتۇن كىشىنىڭ ئېرىگە سەركەشلىك قىلىشى 95 ئايالى بىلەن ئەپ ئۆتۈش 96 ئېرىگە تۇزكورلۇق قىلىش 100 خوتۇن كىشىنىڭ گۇناھ بولمايدىغان ئىشلاردا ئېرىگە ئىتائەت قىلىشى، ﷲقا تائەت - ئىبادەت قىلىشتىمۇ ئېرىدىن رۇخسەت سورىشى 103 ئاياللىرىنىڭ ھەممىسىنى بىر قۇر ئايلىنىپ چىققاندىن كېيىن، بىرلا قېتىم غۇسۇل قىلىشنىڭ دۇرۇسلۇقى 107 خوتۇنىنىڭ ئېرى ئۈستىدىكى ھەق - ھوقۇقلىرى 108 ئېرى سەپەردىن كەلگەندە، ئايالىنىڭ ئۈستىگە كېچىلىرى تۇيۇقسىز كېلىشنىڭ ياخشى ئەمەسلىكى 108 ئاياللارنىڭ ھاجەتخانىغا چىقىشى 109 ﷲ تائالا ھالال قىلغان نەرسىنى ھېچكىمنىڭ ھارام قىلالمايدىغانلىقى 110 ﷲ تائالانىڭ: 112 جىنسى مۇناسىۋەت ئۆتكۈزگەندە ئوقۇيدىغان دۇئا 114 ئەر خوتۇنىنى تۆشىكىگە چاقىرسا، رەت قىلىشنىڭ ھاراملىقى 114 خوتۇن كىشىنىڭ مەخپىيەتلىكىنى ئاشكارىلاشنىڭ ھاراملىقى 114 ئەزل قىلىشنىڭ ھۆكمى 115 كۆپ خوتۇنلۇق كىشىنىڭ كۈنلەرنى خوتۇنلىرى ئارىسىدا بۆلۈشى 116 قىز ۋە چوكاننىڭ نېمىلەرگە لايىق ئىكەنلىكى 116 خوتۇن كىشىنىڭ ئۆز نۆۋىتىنى كۈندىشىگە بېرىشى 117 كۆپ خوتۇنلۇق كىشىنىڭ سەپەرگە چىققاندا خوتۇنلىرى ئارىسىدا چەك تاشلىشى 118 كۈنلەرنى خوتۇنلىرىنىڭ ئارىسىدا بۆلۈشنىڭ ئەرنىڭ ئىختىيارلىقىدا ئىكەنلىكى 119

خوتۇنلىرىنىڭ ئارىسىدا ئادىل بولمىغان كىشىنىڭ ھۆكمى 121 يوق نەرسە بىلەن ماختىنىشنىڭ ۋە كۈندىشى ئالدىدا پەخىرلىنىشنىڭ چەكلەنگەنلىكى 121 مۇتئە نىكاھى (ۋاقىتلىق نىكاھ) 122 نىكاھى مۇتئىنىڭ ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇپ، قىيامەت كۈنىگىچە ھارام قىلىنغانلىقى 123 تالاق 127 بىدئەت (يەنى سۈننەتكە ئۇيغۇن بولمىغان) تالاق 127 تالاق سۆزىنى تەلەپپۇز قىلماستىن تالاق قىلىش 128 ئۈچ تالاق 128 ئاياللارغا ئۆي تۇتۇش ياكى تۇتماسلىقنى تاللاش ئىختىيارلىقىنى بېرىشنىڭ تالاق ھېسابلانمايدىغانلىقى 130 ئايالىنى ئۆزىگە ھارام قىلىشنىڭ ھۆكمى 133 ئەر - خوتۇن قۇل ۋە دېدەكنى ئاجراشتۇرىۋېتىشنىڭ توغرا ئەمەسلىكى 134 دارىتما سۆزلەر بىلەن تالاق قىلىش 134 ﷲنىڭ بەلگىلىمىلىرىنى قوغداش 135 نىكاھتىن بۇرۇن تالاق قىلىشنىڭ يوقلۇقى 136 تالاق قىلغۇچىنىڭ تالىقى ئۇنىڭ نىيىتىگە قارىتا بولىدىغانلىقى 137 ئىككى تالاق 137 ئىيلا قىلىش (يەنى خوتۇنىغا يېقىنچىلىق قىلماسلىققا قەسەم قىلىش) 138 ئىيلا قىلغان كىشىنىڭ تۆت ئاي ئون كۈن كۈتىدىغانلىقى 138 زىھار قىلغاننىڭ كەففارىتى 145 زىھار قىلغۇنىڭ كەففارەت بېرىشتىن بۇرۇن ئايالى بىلەن بىر تۆشەكتە بولۇشىنىڭ ھۆكمى 148 خوتۇن كىشىنىڭ ئېرىدىن خېتىنى بېرىشنى تەلەپ قىلىشىنىڭ ياخشى ئەمەسلىكى 150 خېتىنى تەلەپ قىلىپ ئاجراشقان خوتۇننىڭ ئىددىتى 150 لەنەت ئېيتىشىش 151 لەنەت ئېيتىشقانلار رىئايە قىلىشقا تېگىشلىك سۈننەت 151 لەنەت ئېيتىشقان ئەرنىڭ خوتۇنىغا بەرگەن مېھر ھەققىنىڭ قايتۇرۇلمايدىغانلىقى 153 لەنەت ئېيتىشقان ئەر - خوتۇننىڭ (لەنەت ئېيتىشىپ بولغاندىن كېيىن) ئاجراشتۇرىۋېتىلىدىغانلىقى 153 ئىددەت 157 ھامىلدار ئاياللارنىڭ ئىددىتىنىڭ بالىنى تۇغقاندىن كېيىن تۈگەيدىغانلىقى 157 ئېرى ۋاپات بولۇپ كەتكەن خوتۇننىڭ ئىددىتى ۋە ئۇنىڭ ھازا تۇتۇشى، ئۈچ تالاق قىلىنغان خوتۇننىڭ ئىددىتى ۋە ئۇنىڭغا نەپىقە بېرىشنىڭ ھۆكمى 160 نەپىقە بېرىشنىڭ پەزىلىتى 166 خوتۇن كىشىنىڭ ئېرىنىڭ مېلىدىن ئېلىشى 167 بالىنىڭمۇ دادىنىڭ تاپاۋىتى ئىكەنلىكى 168 مېھر ھەققىنىڭ ئاز ۋە كۆپ بولۇشى، شۇنىڭدەك مېھر ھەققى ئۈچۈن نېمىلەرنىڭ دۇرۇس بولىدىغانلىقى 168 نىكاھتىكى شەرتلەرگە ئەمەل قىلىش 171 «سىنچى» ھەققىدىكى ھەدىسلەر 174 بالىنىڭ كۆرپە ئىگىسىگە تەئەللۇق بولىدىغانلىقى 176 نىكاھنى بۇزىدىغان ئامىللار 179 ئەر - خوتۇن ئىككىسىدىن بىرىنىڭ مۇسۇلمان بولۇشى 179

ئەقىقە بۆلۈمى بالىنىڭ ئەقىقىسىنى قىلىش، ئۇنىڭ ھۆكمى ۋە مىقدارى 181 ئەقىقىگە ئاتالغان ھايۋاننىڭ بوغۇزلىنىدىغان ۋاقتى 182 ئىسىم قويۇش ۋە ئېغىزلاندۇرۇش 182 ئىسىم قويغاندا، بوۋاقنىڭ قۇلىقىغا ئەزان ئوقۇش 183 بوۋاقنىڭ چېچىنى چۈرۈش ۋە سەدىقە قىلىش 184 ئىمارە (رەھبەرلىك) بۆلۈمى ئەمىرلەر (دۆلەت رەئىسلىرى)نىڭ قۇرەيش قەبىلىسىدىن بولىدىغانلىقى 185 مەنسەپ تۇتۇشقا ھەۋەس قىلىش ۋە مەنسەپ تەلەپ قىلىشنىڭ ياخشى ئەمەسلىكى 190 ئىمامغا (رەھبەرگە) قانداق بەيئەت قىلىنىدىغانلىقى 192 ئىككى قېتىم بەيئەت قىلىش 197 بەيئەت قىلىپ بولغاندىن كېيىن، بەيئەتتىن يېنىۋالغان كىشىنىڭ ھۆكمى 197 دۇنيالىق ئۈچۈنلا بەيئەت قىلغان كىشىنىڭ ھۆكمى 198 كىچىك بالىنىڭ بەيئىتى 199 ئاياللارنىڭ بەيئىتى 199 ئۇرۇش ئالدىدا قومانداننىڭ قوشۇندىن بەيئەت ئېلىشىنىڭ مۇستەھەبلىكى 202 مۇھاجىرلارنىڭ ئۆز ۋەتىنىگە قايتىپ كېلىپ يەرلىشىشىنىڭ ھارام قىلىنغانلىقى 204 مەككە فەتھى قىلىنغاندىن كېيىن، ئىسلام ئۈستىدە مۇھتەھكەم تۇرۇش، جىھاد قىلىش ۋە ياخشىلىقنى كۆپلەپ قىلىش ئۈچۈن بەيئەت قىلىنغانلىقى 205 بەيئەتكە ۋاپا قىلىشنىڭ ۋە ئەمىرنىڭ سۆزىنى ئاڭلاپ، بۇيرۇقىغا ئىتائەت قىلىشنىڭ پەرزلىكى 207 ۋالىنىڭ بىرەر يەرگە ئىككى ئەمەلدار يوللىسا، ئۇلارنى ئۆزئارا ھەمكارلىشىشقا، دۈشمەنلەشمەسلىككە بۇيرۇيدىغانلىقى 215 پۇقرالارنىڭ ھەق - ھوقۇقلىرىنى بەرمىسىمۇ، باشلىقلارغا ئىتائەت قىلىشنىڭ لازىملىقى 216 شەرىئەتكە قارشى ئىش قىلغان باشلىقلارغا قارشى چىقىشنىڭ پەرزلىكى 217 گەرچە باشلىقلاردا ياقتۇرۇلمايدىغان ئىللەتلەر بولغان تەقدىردىمۇ، دىننىڭ ئۇلارنىڭ قولى بىلەن كۈچلىنىدىغانلىقى 218 مۇسۇلمانلار جامائىتىگە قېتىلىپ ياشاشنىڭ پەرزلىكى، ئۇلاردىن ئايرىلىپ ياشاشنىڭ ھاراملىقى 220 ئىككى كىشىگە بىرلا ۋاقىتتا بەيئەت قىلىنسا قانداق قىلىش كېرەكلىكى 228 ھەممە كىشىنىڭ نازارەتچى ئىكەنلىكى ۋە نازارىتى ئاستىدىكى كىشىلەردىن جاۋابكارلىققا تارتىلىدىغانلىقى 228 ئۈستىگە بىرەر مەسئۇلىيەت يۈكلەنگەن، ئەمما مەسئۇلىيىتىنى ياخشى ئادا قىلمىغان كىشىنىڭ گۇناھى 229 ھۆكۈمدارلارنىڭ ۋە ھۆكۈمەت ئەمەلدارلىرىنىڭ مائاشى 230 پارىخور ۋە پارا بەرگۈچىنىڭ گۇناھى 232 ئەمەلدارغا بېرىلگەن ھەدىيە 232 خىيانەت قىلىنغان مالنىڭ قاتتىق ھاراملىقى 233 باشلىقنىڭ خەلق ئالدىدىكى مەسئۇلىيىتى ۋە ئۇنىڭ ئۆزىنى خەلقتىن چەتكە ئېلىشىنىڭ چەكلەنگەنلىكى 235

ئادىل باشلىقنىڭ پەزىلىتى، زالىم باشلىقنىڭ جازاسى، پۇقرالارغا يۇمشاق مۇئامىلە قىلىشقا رىغبەتلەندۈرۈش، ئۇلارغا ئېغىرچىلىق سېلىشنى چەكلەش 237 پەيغەمبەر سەللاللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ نادانلارنىڭ باشلىق بولۇپ قېلىشىدىن پاناھ تىلىگەنلىكى 240 باشلىقنىڭ پۇقرالىرىغا ناھايىتى ئېھتىيات بىلەن مۇئامىلە قىلىشىنىڭ مۇستەھەب ئىكەنلىكى 240 باشلىقلارنىڭ پۇقرالارنى ئۆزىگە مايىل قىلىش ئۈچۈن ئۇلارغا زېمىن بۆلۈپ بېرىشىنىڭ مۇستەھەبلىكى 241 ئىسلامغا كىرىشى ۋە دىنغا پايدا يەتكۈزۈشى ئۈمىد قىلىنغان كىشىگە ئىمامنىڭ مال - ۋاران بېرىشىنىڭ مۇستەھەبلىكى 243 باشلىقنىڭ قىيىن ئەھۋاللاردا پۇقرالارنىڭ ھەدىيەلىرىنى قوبۇل قىلىپ ئىشلىتىشى، ﷲ مال - دۇنيا ئاتا قىلغاندا، ئۇنى يەنە پۇقرالارغا سەرپ قىلىشى 244 باشلىقنىڭ پۇقرالارغا مۇئەييەن كۈنلەردە ۋەز - نەسىھەت قىلىشىنىڭ مۇستەھەبلىكى 245 ئاۋام خەلق ئۆزىنىڭ ئىشىنى ئۆزى قىلالىغان تەقدىردىمۇ، باشلىقنىڭ بىۋاسىتە ئۆزى باشلامچىلىق قىلىپ، ئۇلارغا ياردەم بېرىشىنىڭ مۇستەھەبلىكى 246 باشلىقنىڭ چاقىرىلغان يەرگە بېرىشى 246 باشلىقنىڭ نامازنى ئاۋۋالقى ۋاقتىدا ئادا قىلالمىسىمۇ، پۇقرالارنىڭ ئىشلىرى بىلەن مەشغۇل بولۇشى 247 باشلىقنىڭ ئەمەلدارلىرىدىن ھېساب ئېلىپ تۇرۇشى 248 رەقىبىنى ۋە شۈبھىلىك كىشىلەرنى (ئېنىقلانغاندىن كېيىن) ئۆيدىن چىقىرىۋېتىش 249 باشلىقنىڭ سىرداش دوستى ۋە مەسلىھەتچىلىرى 250 باشلىقنىڭ ئالدىدا ئۇنى تازا ماختاپ، يېنىدىن ئايرىلغاندىن كېيىن يامان گېپىنى قىلىشنىڭ چەكلەنگەنلىكى 251 باشلىقنىڭ جىنايەتچىلەر ۋە گۇناھكارلارنى باشقىلار بىلەن پاراڭلىشىش، باردى - كەلدى قىلىش ۋە شۇنىڭدەك ئىشلاردىن چەكلىشى 251 باشلىقنىڭ ئۆز يېنىغا كىرىشىنى ياقتۇرمىغان كىشىلەرنى ئۆزى بىلەن پاراڭلىشىشتىن، ئۆزىنى زىيارەت قىلىشتىن ۋە شۇنىڭدەك ئىشلاردىن چەكلىشى 252 خەلىپە تۇرغۇزۇش 252 قازىلىق ۋە ئەھكام بۆلۈمى قازىلىقنى تەلەپ قىلىشنىڭ خەتەرلىك ئىكەنلىكى 259 قازى رىئايە قىلىشقا تېگىشلىك ئەدەپ - ئەخلاقلار 259 ھەقنى چىرايلىقچە تەلەپ قىلىش 259 مەسىلىگە قانداق ھۆكۈم چىقىرىلىدىغانلىقى 260 قازىنىڭ قارشى تەرەپكە شاپائەت قىلىشى 261 داۋاگەرلەرنىڭ بىر - بىرى بىلەن جېدەل قىلىشى 264 باشلىقنىڭ داۋاگەرلەرگە ۋەز - نەسىھەت قىلىشى 266 ئىككى تەرەپنى ياراشتۇرۇپ قويۇش 266 قازىنىڭ ئاچچىقى كېلىپ قالغان ئەھۋال ئاستىدا ھۆكۈم چىقىرىشى ياكى پەتىۋا بېرىشىنىڭ توغرا ئەمەسلىكى 268

يولدا كېتىۋېتىپ ھۆكۈم چىقىرىش ۋە پەتىۋا بېرىش 269 مەسجىدتە ھۆكۈم چىقىرىش ۋە لەنەت ئېيتىشىش 270 ھاكىمنىڭ مەسىلىنى ياخشى تەھلىل قىلغاندىن كېيىن چىقارغان ھۆكمى توغرا ياكى خاتا بولسىمۇ، بەرىبىر ئەجىرگە ئېرىشىدىغانلىقى 272 ئىلىم - ھېكمەت بىلەن ھۆكۈم چىقىرىشنىڭ ساۋابى 273 كىشى ﷲنىڭ ھۆكمىگە قارىماققا نارازى بولغاندەك قىلسىمۇ، چوقۇم بويسۇنۇشىنىڭ لازىملىقى 273 قېرىندىشىنىڭ ھەققى ھۆكۈم قىلىپ بېرىلسە، ئۇنى ئېلىشقا بولمايدىغانلىقى، چۈنكى قازىنىڭ ھۆكمى ھالالنى ھارام، ھارامنى ھالال قىلالمايدىغانلىقى 275 ناۋادا قازى ناھەق ھۆكۈم قىلسا ياكى ئەھلى ئىلمىنىڭ ھۆكمىگە قارشى ھۆكۈم قىلسا، ئۇ ھۆكۈمنىڭ ئىناۋەتسىز ئىكەنلىكى 276 كىشى يوق يەردە ئۇنىڭ ئۈستىدىن (غايىبانە) ھۆكۈم چىقىرىش 279 خەتنىڭ مۆھۈرلىنىدىغانلىقىغا گۇۋاھلىق بېرىش، ھۆكۈمدارنىڭ ئەمەلدارىغا، قازىنىڭ قازىغا خەت يېزىشى 280 ئىش بېجىرگەندە كاتىپ تۇتۇش 282 ھۆكۈمدارلارنىڭ تەرجىمان تۇتۇشى، بىردىن كۆپ تەرجىمان تۇتۇشنىڭ دۇرۇسلۇقى 284 ھۆكۈمدارنىڭ بىرەر ئادەمنى بىرەر ئىشنى قىلىپ كېلىشكە يالغۇز ئەۋەتىشىنىڭ دۇرۇسلۇقى 285 ھەرەمگە باغلاپ قويۇش ۋە سولاپ قويۇش 286 قۇدۇق ياكى بۇلاق سۈيىنى ئىشلىتىشنىڭ ھۆكمى 287 خورمىزارلىقنىڭ يېنىدىكى بوش يەرنىڭ ھۆكمى 288 بالىغا ئاتا - ئانىسىنىڭ بىرىنى تاللاش ھەققى بېرىلگەنلىكى 289 دادىسىنىڭ ئايالى بىلەن توي قىلغان كىشىنىڭ ھۆكمى 289 بىراۋنىڭ قولىغا يېقىن (مەھرەم) تۇغقىنى قۇل ھالەتتە چۈشۈپ قالسا، ئازاد بولۇپ كېتىدىغانلىقى 289 باشقىلارنىڭ يېرىنى ئۇلارنىڭ رۇخسىتىنى ئالماستىن تېرىشنىڭ ھۆكمى 290 چېگرالار بەلگىلىنىپ، ئۈلۈشلەر ئېنىقلىنىپ بولغاندىن كېيىن، قوشنىدارچىلىق ھەققىنىڭ قالمايدىغانلىقى 290 زۇلۇم بۆلۈمى زۇلۇم قىلىشنىڭ ھاراملىقى 291 زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىنىڭ قىساس ئېلىشى 293 ﷲ تائالانىڭ: 295 مۇسۇلمان بۇرادەر مەيلى زالىم ياكى مەزلۇم بولسۇن، ئۇنىڭغا ياردەم بېرىشنىڭ لازىملىقى 296 ھەقىقىي زۇلمەتنىڭ قىيامەت كۈنىدە بولىدىغانلىقى 298 كىمكى بىرەر ئادەمگە ئۇۋال قىلغان بولسا، ئۇنىڭ بىلەن رازىلىشىشىنىڭ لازىملىقى 299 بىرەر زۇلۇم ھەققىدە رازىلاشقاندىن كېيىن، ئۇنىڭدىن يېنىۋېلىشقا بولمايدىغانلىقى 299 باشقىلارنىڭ يېرىنى ناھەق ئېلىۋالغان كىشىنىڭ گۇناھى 300 ﷲ تائالانىڭ: 300 خاتا ئىكەنلىكىنى بىلىپ تۇرۇپ جېدەللەشكەن كىشىنىڭ گۇناھى 301

دەۋالىشىپ قالغاندا تىللاشنىڭ قانداق ئادەمنىڭ سۈپىتى ئىكەنلىكى 301 ئۇۋال قىلىنغۇچىنىڭ زالىمنىڭ مېلىنى تاپقاندا ئىنتىقام ئېلىشى 302 قازىنىڭ ئۆز ئىلمىگە تايىنىپ ھۆكۈم چىقىرىشى، قازى ھۆكۈم چىقارغاندا، گۇۋاھچىنىڭ ھازىر بولۇشى 303 مال - مۈلكىنى قوغداش يولىدا ئۆلتۈرۈلگەن كىشىنىڭ شېھىد بولىدىغانلىقى 305 باشقىلارنىڭ قاچىسىنى ياكى شۇنىڭغا ئوخشاش نەرسىسىنى چېقىۋەتسە قانداق قىلىدىغانلىقى 305 باشقىلارنىڭ تېمىنى ئۆرۈۋەتسە قانداق قىلىدىغانلىقى 306 دەۋاگەرلىك ۋە دەلىل - ئىسپات بۆلۈمى قازىنىڭ دەۋاگەرنى قەسەم قىلدۇرۇشتىن بۇرۇن، ئۇنىڭدىن دەلىل - ئىسپات تەلەپ قىلىشى 307 مۇجتەھىد ئالىملارنىڭ ئۆزئارا ئىختىلاپلىشىپ قېلىشى 309 جامائەت ھالىتىدىكى كىشىلەرنىڭ قەسەم قىلىشقا ئالدىرىغانلىقى 309 بىر نەرسىنى تالىشىپ قالغان، ئەمما ھېچبىرىنىڭ قولىدا دەلىلى بولمىغان ئىككى كىشىنىڭ ھۆكمى 310 دەۋاگەرنىڭ ئىسپات كۆرسىتىدىغانلىقى، جاۋابكارنىڭ قەسەم قىلىدىغانلىقى 310 ئەسىردىن كېيىن قەسەم قىلىش 311 يالغان قەسەم قىلىشتىن قاتتىق ئاگاھلاندۇرۇلغانلىقى 312 قەسەم قىلىشى تەلەپ قىلىنماستىن قەسەم قىلغان كىشىنىڭ ئەيىبلەنگەنلىكى 313 قەسەمنىڭ زاھىرى جەھەتتىن قەسەم قىلغۇچى تەستىقلىغان نەرسىگە بىنائەن بولىدىغانلىقى 314 دەۋا قىلىنغۇچى (يەنى قارىلانغۇچى) زىممىي بولسا، قەسەم قىلىدىغان ياكى قىلمايدىغانلىقى 314 قىيىن مەسىلىلەردە چەك تاشلاش 315 باشلىقنىڭ كىشىلەرنىڭ مال - مۈلۈكلىرىنى سېتىپ بېرىشى 319 ھويلىنىڭ چېگراسى ھەققىدە ھۆكۈم چىقىرىش 319 ۋەقپە قىلىنغان نەرسە ھەققىدە ھۆكۈم چىقىرىش 319 بوز يەر ھەققىدە ھۆكۈم چىقىرىش 320 گۇۋاھلىق بۆلۈمى گۇۋاھچىلارنىڭ ئەڭ ياخشىسى 321 بىر ياكى بىرنەچچە گۇۋاھچىنىڭ بىر ئىشقا گۇۋاھلىق بېرىشى 323 ئەگەر گۇۋاھچى بىر بولسىمۇ، قازى ئۇنىڭ راست سۆزلىگەنلىكىنى بايقىيالىسا، ئۇنىڭ سۆزى بويىچە ھۆكۈم قىلىشىنىڭ دۇرۇسلۇقى 324 ئاياللارنىڭ گۇۋاھلىقى 326 قۇللار ۋە دېدەكلەرنىڭ گۇۋاھلىقى 326 ئاياللارنىڭ بىر - بىرىنى ئاقلىشى ۋە بوھتان چاپلاش ۋەقەسى 327 يوشۇرۇنغان كىشىنىڭ گۇۋاھلىقى 338 زىنا بىلەن قارىلىغۇچى، ئوغرى ۋە زىناخورنىڭ گۇۋاھلىقى 340 قارىغۇنىڭ گۇۋاھلىقى 340 گۇۋاھلىقى قوبۇل قىلىنمايدىغان كىشىلەر 341 زىممىيلارنىڭ گۇۋاھلىقى ۋە سەپەردە ۋەسىيەت قالدۇرۇش 342 ئۇۋالچىلىققا گۇۋاھ بولۇش تەلەپ قىلىنسا، گۇۋاھچى بولماسلىق 344