ھەدىس كۆرسەتمىلىرى (2- توم)

ھەدىس كۆرسەتمىلىرى

ئىككىنچى توم

ئابدۇمىجىد مۇھەممەد

ھەقسۆيەر ئىسلام تەتقىقات مەركىزى

57. دەرس: ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ چۈشىدىغانلىقى توغرىسىدا

بۇ دەرسىمىزدە سۆزلىنىدىغان مەزمۇنلار:

ئىيسا ئەلەيھىسسالام چۈشەمدۇ؟

ئىيسا ئەلەيھىسسالام قانداق چۈشىدۇ؟

ئىيسا ئەلەيھىسسالام چۈشكەندىن كېيىن زېمىندا قانچىلىك ياشايدۇ؟

ئىيسا ئەلەيھىسسالام چۈشكەندە ئىنجىل بويىچە ھۆكۈم قىلامدۇ ياكى قۇرئان بويىچىمۇ؟

137. عن أبي هريرة يَقُولُ: قَال رَسُولُ اللهِ ﷺ: «والذي نَفْسِي بيَدِهِ، لَيُوشِكَنَّ أنْ يَنْزِلَ فِيكُمُ ابنُ مَرْيَمَ حَكَمًا مُقْسِطًا، فَيَكْسِرَ الصَّلِيبَ، ويَقْتُلَ الخِنْزِيرَ، ويَضَعَ الجِزْيَةَ، ويَفِيضَ المالُ حتّى لا يَقْبَلَهُ أحَدٌ. حتّى تَكُونَ السَّجْدَةُ الواحِدَةُ خَيْرًا مِنَ الدُّنْيا وَما فِيها»، ثُمَّ يقولُ أَبُو هُرَيْرَةَ: واقْرَؤُوا إنْ شِئْتُمْ: ﴿وَإِن مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَـٰبِ إِلَّا لَیُؤۡمِنَنَّ بِهِۦ قَبۡلَ مَوۡتِهِۦۖ وَیَوۡمَ ٱلۡقِیَـٰمَةِ یَكُونُ عَلَیۡهِمۡ شَهِیدࣰا﴾».

ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىپ مۇنداق دەيدۇ: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «جېنىم ئىلكىدە بولغان زات بىلەن قەسەمكى، پات يېقىندا ئاراڭلارغا مەريەم ئوغلى ئىيسا ئەلەيھىسسالام ئادىل ھۆكۈمران بولۇپ چۈشۈپ، كىرېستنى سۇندۇرىدۇ، چوشقىلارنى ئۆلتۈرىدۇ، جىزيەنى ئەمەلدىن قالدۇرىدۇ، مال - دۇنيا ئېشىپ - تېشىپ، ئۇنى (سەدىقىنى) قوبۇل قىلىدىغان ئادەم چىقمايدۇ ھەتتا بىر قېتىملىق سەجدە دۇنيا ۋە دۇنيانىڭ ئىچىدىكى پۈتۈن نەرسىلەردىن ياخشىراق بولۇپ قالىدۇ». ئاندىن ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇنداق دېدى: خالىساڭلار، ئاللاھ تائالانىڭ مۇنۇ ئايىتىنى ئوقۇڭلار: ﴿ھەرقانداق كىتاب ئەھلىلا بولىدىكەن، ئىيسا ئەلەيھىسسالام ۋاپات بولۇشتىن ئىلگىرى ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتىدۇ، ئىيسا ئەلەيھىسسالام قىيامەت كۈنى ئۇلارغا گۇۋاھچى بولىدۇ﴾[1].

[سەھىيھۇل بۇخارىي، 3448؛ سەھىھ مۇسلىم 155]

ئىزاھات: ھەدىسنىڭ مەزمۇنىغا قارايدىغان بولساق، ئىنساننىڭ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشكە ئىشەنچىسى ئاشقانسېرى ئىبادەتلەرگە بولغان سۇسلۇقىمۇ تەڭ ئاشىدۇ. ئەمما، ئىنسان ئەجىلىنىڭ يېقىنلىشىپ قالغانلىقىنى بىلسە، ئىبادەتلەرگە ئالدىرايدۇ، سۇسلۇق قىلمايدۇ. مەسىلەن، تەكشۈرتۈش نەتىجىسىدە تېنىنىڭ ناھايىتى ساغلام ئىكەنلىكىنى بىلگەن كىشىنىڭ ئىبادەتلەرگە بولغان پوزىتسىيەسى بىلەن سالامەتلىكى ناچار، ئەھۋالى ئېغىر كىشىنىڭ ئىبادەتلەرگە بولغان پوزىتسىيەسى روشەن پەرقلىنىدۇ. ئىنسان ئەجىلىنىڭ يېقىنلاشقانلىقىنى، دۇنيادىكى كۈنلىرىنىڭ ئاز قالغانلىقىنى بىلسە، ئىبادەتلەرگە ۋە باشقا ياخشى ئەمەللەرگە ئالدىرايدۇ. دۇنيادىكى ئۆمرىنىڭ ئۇزۇنلۇقىغا ئىشەنگەن چاغدا، راھەت - پاراغەتكە بېرىلىپ كېتىدۇ، تائەت - ئىبادەتلەرگە سۇسلۇق قىلىدۇ، ئاللاھ تائالاغا ئىتائەتنى ۋە سۈننەتلەرنى ئادا قىلىشنى ئۇنتۇپ قالىدۇ. ئەمما، قىيامەتنىڭ يېقىنلاشقانلىقىنى بىلگەن ئىنسان ئاخىرىتى ئۈچۈن جىددىي تۇتۇش قىلىپ، دۇنيا مەئىشەتلىرىدىن ئاستا – ئاستا قول ئۈزۈشكە باشلايدۇ. بۇ نۇقتىدىن قارىغىنىمىزدا، غەپلەت ئۇيقۇسىدىن ئويغىتىش ۋە دۇنيانىڭ ئاقىۋىتىنى ئەسلىتىش ئارقىلىق ئىنساننى قىيامەتكە ۋە ئۇنىڭغا تەييارلىق قىلىشقا يۈزلەندۈرۈش تامامەن مۇمكىن. شۇنىڭ ئۈچۈن، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم قىيامەتنىڭ يېقىنلاشقانلىقىدىن ئالاھىدە ئاگاھلاندۇرىدۇ ۋە دىققەت قىلىشقا چاقىرىدۇ.

قىيامەتنىڭ ئالامەتلىرىدىن بىرى ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ چۈشۈشىدۇر. خۇددى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېيتقاندەك، ئىيسا ئەلەيھىسسالام زامان ئاخىردا چۈشۈپ، ئىنسانلار ئارىسىدا قۇرئان كەرىمنىڭ ھۆكۈملىرىنى تەتبىقلايدۇ، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ سۈننىتى بويىچە ئىش كۆرىدۇ، خىرىستىيان دىنىنى ئەمەلدىن قالدۇرىدۇ، كىرېستلارنى سۇندۇرۇپ، چوشقىلارنى ئۆلتۈرىدۇ، ئۇ چاغدا ئىسلامدىن باشقا دىن بولمايدۇ. چۈنكى، ئىيسا ئەلەيھىسسالام پەقەت ئىسلامنىلا قوبۇل قىلىدۇ. جىزيە (ئىسلام دۆلىتىدە ياشىغان كاپىرلارنىڭ ئىسلام دۆلىتىنىڭ ھىمايە قىلىشى بەدىلىگە دۆلەتكە تاپشۇرىدىغان ئولپان) نى ئەمەلدىن قالدۇرىدۇ، كاپىرلاردىن جىزيە ئەمەس، پەقەت ئىسلامنىلا قوبۇل قىلىدۇ. ئاللاھنىڭ بەرىكىتى ۋە ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئادالەتنى بەرپا قىلىشى بىلەن مال - دۇنيا كۆپىيىپ، سەدىقە قوبۇل قىلىدىغان ئادەم تېپىلمايدىغان ھالەت شەكىللىنىدۇ. ئۇ چاغدا بىر قېتىملىق سەجدە ئىنسانلارغا دۇنيا ۋە دۇنيا ئىچىدىكى بارچە نەرسىلەردىن ياخشىراق بولىدۇ. چۈنكى، ئۇلار ئاللاھقا مال - دۇنيالىرى بىلەن ئەمەس، سەجدە ۋە ئىبادەتلىرى بىلەنلا يېقىنلىشالايدۇ. ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ چۈشىدىغانلىقىنى ئوچۇق ئۇقتۇرىدىغان بۇ ھەدىسنى تېخىمۇ كۈچلۈكرەك ئاساسقا ئىگە قىلىش ئۈچۈن، ئاللاھ تائالانىڭ سۈرە نىسائدىكى مۇنۇ ئايىتىنى ئوقۇغان: ﴿وَإِن مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَـٰبِ إِلَّا لَیُؤۡمِنَنَّ بِهِۦ قَبۡلَ مَوۡتِهِۦۖ وَیَوۡمَ ٱلۡقِیَـٰمَةِ یَكُونُ عَلَیۡهِمۡ شَهِیدࣰا﴾ ﴿ھەرقانداق كىتاب ئەھلىلا بولىدىكەن، ئۇ ئىيسا ئەلەيھىسسالام ۋاپات بولۇشتىن ئىلگىرى ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتىدۇ، ئىيسا ئەلەيھىسسالام قىيامەت كۈنى ئۇلارغا گۇۋاھچى بولىدۇ﴾[2].

ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلىنغان يەنە بىر ھەدىستە رەسۇلۇللاھ مۇنداق دەيدۇ: «ئىيسا ئەلەيھىسسالام ئاراڭلارغا چۈشكەندە ئىمامىڭلار ئۆز ئىچىڭلاردىن بولسا، قانداق بولارسىلەر؟»[3]. بۇ ھەدىستىمۇ رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاخىر زاماندا چوقۇم چۈشىدىغانلىقىدىن خەۋەر بېرىدۇ. رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ: «ئىمامىڭلار ئۆز ئىچىڭلاردىن بولىدۇ» دېگىنى ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭمۇ مۇسۇلمان جامائىتىگە قوشۇلۇپ ناماز ئوقۇيدىغانلىقىنى، جامائەت ئىمامىنىڭ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۈممىتىدىن بولىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ ياكى شۇ ۋاقىتتىمۇ قۇرئان كەرىم تەتبىقلىنىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ نامازلاردا ئىمام بولماستىن، جامائەتنىڭ سېپىدە تۇرىدىغانلىقىنى ئەسكەرتىشى ئۇنىڭ ئىنسانلارغا يېڭى بىر شەرىئەت ئېلىپ كەلمەيدىغانلىقىنى، قۇرئان كەرىم ۋە سۈننىتى رەسۇلۇللاھ بىلەن ھۆكۈم قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ قويۇش ئۈچۈندۇر.

138. عن مجمع بن جارية قال:سمعت رسول الله ﷺ يقول**: «يقتلُ ابن مريمَ الدجالَ ببابِ لُدّ».**

مەجمەئ ئىبنى جارىيە رىۋايەت قىلىپ مۇنداق دەيدۇ: مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىغان ئىدىم: «ئىيسا ئەلەيھىسسالام دەججالنى لۇد[4] دەرۋازىسىنىڭ يېنىدا ئۆلتۈرىدۇ».

[سەھىھ تىرمىزىي، 2244]

ئىزاھات: پۈتۈن ئىش - ھەرىكەتلىرىدە كاززاپلىق قىلىپ ئىنسانلارنى ھەقتىن ئازدۇرىدىغان، 40 كۈن ئىچىدە پۈتۈن زېمىننى ئايلىنىپ چىقىپ بولىدىغان دەججال چىققان چاغدا ئىيسا ئەلەيھىسسالام چۈشىدۇ. ئىيسا ئەلەيھىسسالام ئىككى قولىنى ئىككى پەرىشتىنىڭ دۇلىسىغا قويۇپ، زەفىران ياكى ۋەرەس بىلەن بويالغان كىيىم كىيىپ، دەمەشقنىڭ يېنىدىكى ئاق مۇنارنىڭ قېشىغا چۈشىدۇ. بۇ چاغدا ئىيسا ئەلەيھىسسالامنى كۆرگەن دەججال تۇز سۇدا ئېرىپ كەتكەندەك ئېرىپ كېتىدۇ. چۈنكى، دەججال ئۆز ھالاكىتىنىڭ ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قولىدا بولىدىغانلىقىنى ياخشى بىلىدۇ. ئىيسا ئەلەيھىسسالام دەججالنى تاپىدۇ ۋە لۇد دەرۋازىسىنىڭ شەرق تەرىپىگە ئون نەچچە قەدەم قالغان يەردە نەيزە بىلەن ئۆلتۈرۈۋېتىدۇ.

139. عن أبي هريرة: أن النبي ﷺ قال: «ليس بَيني وبينه نَبِيٌّ – يعنى عيسى – وإنَّه نازلٌ، فإذا رأَيْتُموه فاعْرِفوه: رجُلٌ مربوعٌ، إلى الحُمْرةِ والبَياضِ، بين ممصَّرتَيْنِ، كأنَّ رأسَهُ يقطُرُ، وإنْ لم يُصِبْهُ بَلَلٌ، فيقاتِلُ النّاسَ على الإسلامِ، فيدُقُّ الصَّليبَ، ويقتُلُ الخِنْزيرَ، ويضَعُ الجِزْيةَ، ويُهلِكُ اللهُ في زمانِهِ المِلَلَ كلَّها، إلّا الإسلامَ، ويُهلِكُ المسيحَ الدَّجّالَ، فيمكُثُ في الأرضِ أربعين سَنَةً، ثمَّ يُتوفّى، فيُصلِّي عليه المُسلِمونَ».

ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:**«مەن بىلەن ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئارىسىدا پەيغەمبەر يوق، ئىيسا ئەلەيھىسسالام چۈشىدۇ. سىلەر ئىيسا ئەلەيھىسسالامنى كۆرسەڭلار، ئۇنى تونۇۋېلىڭلار: ئۇ ئوتتۇرا بوي، چىرايى بۇغداي ئۆڭ، سېرىققا مايىل ئىككى كىيىم كىيگەن بولۇپ، خۇددى ھۆل تەگمىسىمۇ بېشىدىن سۇ تامچىلاپ تۇرىدىغاندەكلا كۆرۈنىدۇ. ئىسلام ئۈچۈن ئىنسانلار بىلەن ئۇرۇش قىلىدۇ، كىرېستنى پاچاقلاپ (يەنى خىرىستىيانلىقنى ئەمەلدىن قالدۇرۇپ)، چوشقىلارنى ئۆلتۈرىدۇ، جىزيەنى ئەمەلدىن قالدۇرىدۇ، ئاللاھ ئۇنىڭ زامانىدا ئىسلامدىن باشقا پۈتۈن دىنلارنى يوق قىلىدۇ، ئۇ مەسىھ دەججالنى ھالاك قىلىدۇ، زېمىندا 40 يىل تۇرغاندىن كېيىن ۋاپات بولىدۇ، ئۇنىڭ نامىزىنى مۇسۇلمانلار چۈشۈرىدۇ».**

[سۇنەن ئەبۇ داۋۇد، 4324]

ئىزاھات: بۇ ھەدىستە رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئۆزى بىلەن ئىيسا ئەلەيھىسسالام ئارىسىدا ھېچقانداق پەيغەمبەر بولمايدىغانلىقى، ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاسماندىن چۈشىدىغانلىقى، ئۇنىڭ ئوتتۇرا بوي، ئېگىزمۇ ئەمەس، پاكارمۇ ئەمەس، ئاققا مايىل، بۇغداي ئۆڭلۈك، ئۈستبېشىدا سېرىققا مايىل ئىككى كىيىم بولىدىغانلىقى، سۇ تەگمىگەن ئەھۋالدىمۇ بېشىدىن سۇ تامچىلىغاندەك كۆرۈنىدىغانلىقى، ئۇنىڭ كىشىلەرنى ئىسلامغا چاقىرىپ ئۇرۇش قىلىدىغانلىقى قاتارلىق بىر قاتار ئىشلارنى بايان قىلغان. رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم يەنە ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇ چاغدا ئىنسانلاردىن پەقەت ئىسلامنىلا قوبۇل قىلىدىغانلىقىنى، كىرېست بەلگىلىرىنى پاچاقلاپ، چوشقىلارنى ئۆلتۈرۈپ، جىزيەلەرنى ئەمەلدىن قالدۇرىدىغانلىقىنى ئېيتقان. بۇ ئەھۋال ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇرۇش قىلغان كىشىلەرگە پەقەت ئىسلامدىن ئىبارەت بىرلا شەرت قويىدىغانلىقىنى، ئۇنىڭ دەۋرىدە جىزيە تۆلەپ، ئۆز دىنىدا قېلىش سىياسىتى يولغا قويۇلمايدىغانلىقىنى ئۇقتۇرىدۇ.

بۇ نۇقتىدا مۇنداق بىر سوئال تۇغۇلىدۇ: ئىيسا ئەلەيھىسسالام مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ شەرىئىتىنى تەتبىقلايدىغان بولغان ئىكەن، نېمىشقا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ شەرىئىتىدە يولغا قويۇلغان جىزيەنى ئەمەلدىن قالدۇرىدۇ؟

ئۆلىمالار بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ: «بۇ مۇتلەق مەسىلە ئەمەس. ئىسلامغا كىرىش ياكى جىزيە تۆلەش مەسىلىسى ئىيسا ئەلەيھىسسالام چۈشكەندە ئاخىرلىشىدۇ. چۈنكى، ئۇ چاغدا ئىسلامدىن باشقا ھېچقانداق دىننىڭ كۈچى بولمايدۇ، كاپىرلاردىن جىزيە ئېلىپ مۇسۇلمانلارنىڭ تەرەققىياتىغا ئىشلىتىدىغان دەرىجىدە بايلىققىمۇ ئېھتىياج قالمايدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن، ئۇ چاغدىكى بىردىنبىر يول ئىسلامنى قوبۇل قىلىش بولۇپ قالىدۇ. ئاللاھ تائالا ئۇ چاغدا ئىسلامدىن باشقا بارلىق دىنلارنى يوق قىلىدۇ، كاپىرلارنىڭ شانۇشەۋكىتى، كۈچ - قۇۋۋىتى قالمايدۇ. بۇ، ئاللاھ تائالا كاپىرلارنىڭ ھەممىسىنى يوقىتىۋېتىدۇ دېگەنلىك ئەمەس. ھەدىسلەردىكى قۇياش مەغرىبتىن چىققان چاغدا ئىلگىرى ئىمان ئېيتمىغانلارنىڭ ئىمانىنىڭ مەقبۇل بولمايدىغانلىقى ھەققىدىكى بايانلاردىن قارىغاندا، شۇ چاغدىمۇ كاپىرلار مەۋجۇت بولىدۇ. ئەمما، كۈچسىز، مەغلۇپ ھالدا ياشايدۇ، ئۇلارنىڭ ھېچقانداق ھۆكۈمرانلىقى ۋە سەلتەنىتى بولمايدۇ.

ئاللاھ تائالا ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قولى ئارقىلىق مەسىھ دەججالنى ئۆلتۈرىدۇ، ئىيسا ئەلەيھىسسالام زېمىندا 40 يىل ياشاپ، ۋاپات بولىدۇ. مۇسۇلمانلار ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ نامىزىنى ئىسلام شەرىئىتىگە ئۇيغۇن ھالەتتە چۈشۈرىدۇ.

مانا بۇلار ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قەيەردە، قانداق چۈشۈشى؟ قانچىلىك ياشىشى؟... دېگەندەك سوئاللارغا ئالاقىدار بىر قىسىم مەزمۇنلاردۇر.

مۇھىم نۇقتىلار:

1. ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ چۈشۈشى ۋە ئۇنىڭ قولىدا يۈز بېرىدىغان ئىشلارمۇ قىيامەتنىڭ ئالامەتلىرىدىندۇر.

2. ئىيسا ئەلەيھىسسالام ئىنسانلار ئارىسىدا ئادالەت بەرپا قىلىپ، زۇلۇمنى يوقىتىدۇ.

3. كىرېست بەلگىلىرىنى سۇندۇرۇپ، چوشقىلارنى ئۆلتۈرۈش ئارقىلىق خىرىستىيانلىق ۋە يەھۇدىيلىكنى پۈتۈنلەي ئەمەلدىن قالدۇرىدۇ.

4. جىزيەنى ئەمەلدىن قالدۇرىدۇ، كاپىرلاردىن پەقەت ئىسلامنىلا قوبۇل قىلىدۇ.

5. ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ دەۋرىدە مال - دۇنيا زور دەرىجىدە كۆپىيىپ، كىشىلەرنىڭ مالغا ئېھتىياجى بولمىغانلىقتىن ھېچكىم ئىقتىسادقا قىزىقمايدىغان بولۇپ قالىدۇ.

6. ئىنسانلار ئىبادەتكە يۈزلىنىپ، ئاللاھ تائالاغا يېقىنلىشىدۇ. بىر رەكەت ناماز ئوقۇش دۇنيا ۋە دۇنيادىكى پۈتۈن نەرسىلەردىن سۆيۈملۈك بولۇپ كېتىدۇ.

7. ئىيسا ئەلەيھىسسالام چۈشكەندە مۇسۇلمانلار جامائىتىگە ئۆزى ئىمام بولماي، ئۈممىتى مۇھەممەدىيەنىڭ ئىمامىغا ئىقتىدا قىلىپ ناماز ئوقۇيدۇ.

58. دەرس: قۇياشنىڭ مەغرىبتىن چىقىدىغانلىقى ۋە ۋاقىتنىڭ بەرىكىتىنىڭ كۆتۈرۈلۈپ كېتىدىغانلىقى توغرىسىدا

بۇ ھەقتە پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن مۇنداق ھەدىسلەر رىۋايەت قىلىنغان:

140. عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ قَالَ: «لا تَقُومُ السّاعَةُ حتّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِن مَغْرِبِها، فإذا طَلَعَتْ فَرَآها النّاسُ آمَنُوا أجْمَعُونَ، فَذلكَ حِينَ: ﴿لا يَنْفَعُ نَفْسًا إيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِن قَبْلُ، أوْ كَسَبَتْ في إيمانِها خَيْرًا﴾ ولَتَقُومَنَّ السّاعَةُ وقدْ نَشَرَ الرَّجُلانِ ثَوْبَهُما بيْنَهُما فلا يَتَبايَعانِهِ، ولا يَطْوِيانِهِ، ولَتَقُومَنَّ السّاعَةُ وقَدِ انْصَرَفَ الرَّجُلُ بلَبَنِ لِقْحَتِهِ فلا يَطْعَمُهُ، ولَتَقُومَنَّ السّاعَةُ وهو يَلِيطُ حَوْضَهُ فلا يَسْقِي فِيهِ، ولَتَقُومَنَّ السّاعَةُ وقدْ رَفَعَ أحَدُكُمْ أُكْلَتَهُ إلى فيه فلا يَطْعَمُها».

ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلىنىدۇكى، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «قۇياش مەغرىبتىن چىقماي تۇرۇپ قىيامەت بولمايدۇ، قۇياشنىڭ مەغرىبتىن چىققىنىنى كۆرگەندە پۈتۈن كىشىلەر ئىمان ئېيتىدۇ. بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ: ﴿ئىلگىرى ئىمان ئېيتمىغان كىشىنىڭ قۇياش مەغرىبتىن چىققاندا ئېيتقان ئىمانى، ئىلگىرى ياخشىلىق قىلمىغان كىشىنىڭ شۇ ۋاقىتتا قىلغان ياخشىلىقى ھېچنېمىگە ئەسقاتمايدۇ﴾[5]. ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، سودا - سېتىق ئۈچۈن رەختلىرىنى ئاچقان ئىككى ئادەم سودىسىنى پۈتكۈزۈپ، رەختلىرىنى قاتلاپ بولغۇچە قىيامەت بولىدۇ. تۆگىسىنى سېغىپ ئەكەلگەن كىشى سۈتىنى ئىچەلمەي، كۆلىنى ئوڭشاۋاتقان كىشى كۆلىدىن سۇ ئىچەلمەي تۇرۇپ قىيامەت بولىدۇ. يەنە بىرىڭلار ئېغىزىغا سېلىۋاتقان لوقمىنى يۇتالماي تۇرۇپ قىيامەت بولىدۇ».

[سەھىيھۇل بۇخارىي، 6506]

ئىزاھات: دېمەك، قۇياشنىڭ مەغرىبتىن چىقىشى قىيامەتنىڭ چوڭ ئالامەتلىرىدىن بىرىدۇر. رەسۇلۇللاھنىڭ بۇ ھەدىسىدىن تۆۋەندىكىلەرنى كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ: قۇياش مەغرىبتىن چىقماي تۇرۇپ قىيامەت بولمايدۇ، قۇياشنىڭ مەغرىبتىن چىققانلىقىنى كۆرگەندە پۈتۈن ئىنسانلار ئىمان ئېيتىدۇ، گۇناھكارلار گۇناھلىرىغا تەۋبە قىلىدۇ. ئەمما، ئۇ چاغدا ئېيتقان ئىمان ۋە قىلغان تەۋبىنىڭ ھېچقانداق پايدىسى بولمايدۇ.

ئاللاھ تائالانىڭ يۇقىرىقى سۆزى ھەققىدە ئىمام ئىبنى جەرىر تەبەرىي مۇنداق دەيدۇ: «قۇياش مەغرىبتىن چىقىشتىن بۇرۇن ئىمان ئېيتمىغان كاپىرغا، قۇياش مەغرىبتىن چىققاندىن كېيىن ئېيتقان ئىمانى قىلچە ئەسقاتمايدۇ، قۇياش مەغرىبتىن چىقىشتىن بۇرۇن سالىھ ئەمەل قىلمىغان بىر مۇئمىنگە قۇياشنىڭ مەغرىبتىن چىققانلىقىنى كۆرۈپ قىلغان ئەمەللىرى ئەسقاتمايدۇ. چۈنكى، بۇ چاغدا ئېيتقان ئىمان ۋە قىلغان ئەمەللەر سەكراتقا چۈشۈپ، جان ھەلقۇمغا كەلگەن چاغدا ئېيتقان ئىمانغا ئوخشايدۇ. جان ھەلقۇمغا كەلگەندە ئېيتقان ئىماننىڭ ھېچقانداق پايدىسى بولمىغىنىدەك، قۇياش مەغرىبتىن چىققاندا ئېيتقان ئىمان ۋە ئەمەلنىڭمۇ قىلچە پايدىسى بولمايدۇ. قىيامەت ئۇشتۇمتۇت بولىدۇ ھەتتا ئىككى كىشى سودا - سېتىق قىلىۋاتقان بولسا، سودىسىنى پۈتكۈزۈپ، مال - ماتالىرىنى يىغىشتۇرۇپ بولالماي تۇرۇپ قىيامەت قايىم بولىدۇ؛ تۆگىسىنى سېغىپ كەلگەن ئادەم سۈتىنى ئىچىشكىمۇ ئۈلگۈرمەيلا قىيامەت قايىم بولىدۇ؛ بىرەيلەن كۆلىنى ئوڭشاپ بولۇپ، ئەمدى سۇ ئىچەي دەپ تېخى سۇ ئىچىشكە ئۈلگۈرمەيلا قىيامەت قايىم بولىدۇ؛ بىر چىشلەم لوقمىنى ئېغىزىغا سالغان ئادەم ئۇنى يۇتۇشقىمۇ ئۈلگۈرمەيلا قىيامەت قايىم بولىدۇ».

141. عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: «لا تَقومُ السّاعةُ حتى يتَقارَبَ الزَّمانُ ، فتَكونَ السَّنةُ كالشَّهرِ، ويَكونَ الشَّهرُ كالجُمُعةِ، وتَكونَ الجُمُعةُ كاليومِ، ويَكونَ اليَومُ كالسّاعةِ، وتَكونَ السّاعةُ كاحتراقِ السَّعفةِ الخوصةِ».

ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلىنىدۇكى، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «زامان قىسقىراپ بىر يىل بىر ئايدەك، بىر ئاي بىر ھەپتىدەك، بىر ھەپتە بىر كۈندەك، بىر كۈن بىر سائەتتەك، بىر سائەت بىر تال سەرەڭگە يېنىپ ئۆچكەن ۋاقىتچىلىك بولماي تۇرۇپ قىيامەت بولمايدۇ».

[مۇسنەد ئىمام ئەھمەد، 10943]

ئىزاھات: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىرقانچە قېتىم قىيامەتنىڭ ئالامەتلىرىنى ۋە قىيامەت قايىم بولۇشتىن ئىلگىرى يۈز بېرىدىغان نۇرغۇن قورقۇنچلۇق ئەھۋاللارنى تەسۋىرلەپ بەرگەن بولۇپ، ۋاقىتنىڭ بەرىكىتىنىڭ كۆتۈرۈلۈپ كېتىشىمۇ شۇلارنىڭ جۈملىسىدىندۇر. گەرچە بىر يىل 365 كۈن، بىر كۈن 24 سائەت بولۇشتىن ئىبارەت بۇ قانۇنىيەت ئۆزگەرمىسىمۇ، ۋاقىتنىڭ بەرىكىتى قالمايدۇ، كىشىلەر شۇنچە ئۇزۇن ۋاقىتتىمۇ ئازغىنا ئىشنى پۈتكۈزەلمەيدىغان بولۇپ قالىدۇ ياكى ئىنسانلار كېرەكسىز پىتنە، ئەھمىيەتسىز ئىشلار بىلەن مەشغۇل بولۇپ ۋاقىتنىڭ قانداق ئۆتكەنلىكىنى بىلەلمەيلا قالىدۇ. مانا بۇلار ۋاقىتنىڭ بەرىكىتىنىڭ تۆۋەنلەپ كەتكەنلىكىدۇر. نەتىجىدە بىر يىل بىر ئايدەك، بىر ئاي بىر ھەپتىدەك، بىر ھەپتە بىر كۈندەك، بىر كۈن بىر سائەتتەك، بىر سائەت بولسا نەچچە سېكۇنت يانىدىغان سەرەڭگىنىڭ ئۆمرىچىلىك بولىدۇ. مۇشۇلارنىڭ ھەممىسى ۋاقىتنىڭ بەرىكىتىنىڭ كۆتۈرۈلۈپ، ناھايىتى تېزلا ئۆتۈپ كېتىدىغانلىقىنى، ۋاقىتتىن پايدىلىنىش ئۈنۈمىنىڭ ئىنتايىن تۆۋەنلەپ كېتىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ.

مۇھىم نۇقتىلار:

1. قىيامەت ئۇشتۇمتۇت بولىدۇ.

2. قۇياشنىڭ مەغرىبتىن چىقىشى قىيامەتنىڭ چوڭ ئالامەتلىرىدىن بىرىدۇر.

3. ۋاقىتنىڭ بەرىكىتىنىڭ كۆتۈرۈلۈپ كېتىشىمۇ قىيامەتنىڭ ئالامەتلىرىدىندۇر.

59. دەرس: ھايۋانلارنىڭ سۆزلەيدىغانلىقى توغرىسىدا

ھايۋانلارنىڭ سۆزلىشىمۇ قىيامەتنىڭ ئالامەتلىرىدىن بولۇپ، بۇ ھەقتە پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن مۇنداق ھەدىسلەر رىۋايەت قىلىنغان:

142. عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه قال: قال رسول الله ﷺ: «والَّذي نفسي بيدِهِ لا تقومُ السّاعةُ حتّى تُكلِّمَ السِّباعُ الإنسَ، وحتّى يكلِّمَ الرَّجلَ عذبةُ سوطِهِ ، وشراكُ نعلِهِ، وتخبرَهُ فخِذُهُ بما أحدثَ أَهلُهُ بعدَهِ».

ئەبۇ سەئىد خۇدرىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلىنىدۇكى، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «جېنىم ئىلكىدە بولغان زات بىلەن قەسەمكى، يىرتقۇچ ھايۋانلار ئىنسانلارغا سۆزلىمەي تۇرۇپ ھەتتا بىراۋغا قامچىسىنىڭ تىلى، ئايىغىنىڭ بوغقۇچى، يوتىسى (يەنى يانچۇقىدىكى نەرسىلەر) ئۇ ئائىلىسىدىن چىقىپ كەتكەندىن كېيىن ئائىلىسىدىكىلەر قىلغان ئىشلىرىنى يەتكۈزمەي تۇرۇپ قىيامەت قايىم بولمايدۇ».

[سەھىھ تىرمىزىي، 2181]

ئىزاھات: قىيامەتنىڭ ئالدىدا ئىنسانغا ئەڭ زەرەر يەتكۈزىدىغان بۆرە ۋە يولۋاسقا ئوخشاش يىرتقۇچ ھايۋانلارمۇ ئىنسانغا سۆزلەيدۇ. شۇنىڭدەك، ئىنسانلار ئىشلىتىدىغان جانسىز قوراللاردىمۇ ئادەتتىن تاشقىرى ئىشلار يۈز بېرىدۇ. مەسىلەن، ھاسىسىنىڭ تۇتقۇچىدىن ۋە ئاياغلىرىنىڭ بوغقۇچلىرىدىن ئاۋاز چىقىدىغان، ئىنسان يېنىدا كۆتۈرۈپ يۈرىدىغان ھەرخىل تېخنىكىلىق ئۈسكۈنىلەر ئۇنىڭغا ئۆيىدىكى ئەھۋالنى يەتكۈزۈپ تۇرىدىغان ئەھۋاللار مەيدانغا كەلمەي تۇرۇپ قىيامەت بولمايدۇ.

رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم نۇرغۇن جايدا قىيامەتنىڭ ئالامەتلىرىدىن ئالدىن خەۋەر بەرگەن. ئەنە شۇ خەۋەرلەرگە ئىشىنىپ، تەستىقلاش ئاللاھ ۋە رەسۇلۇللاھقا بولغان ئىماننىڭ تەقەززاسىدىندۇر. چۈنكى، بۇلار غەيبىي خەۋەرلەردىن بولۇپ، بۇ خەۋەرلەرنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام دېگەن پېتى ۋۇجۇدقا چىقىشى ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىكىنىڭ ئالامەتلىرىدىن بىرىدۇر. بۇ غەيبىي خەۋەرلەرنىڭ ئەينەن ئىشقا ئاشقانلىقىنى كۆرگەن مۇئمىننىڭ ئىمانى كۈچىيىدۇ ، مۇسۇلمان بولمىغان كىشىلەرمۇ بۇنىڭدىن تەسىرلىنىپ ئىسلامغا كىرىدۇ. شۇنىڭدەك، رەسۇلۇللاھ بەرگەن بۇ خەۋەرلەر بىزنى قىيامەتكە تەييارلىق قىلىشقا چاقىرىدۇ. يەنە بۇ ھادىسىلەرگە مۇناسىۋەتلىك ھەدىسلەردە بۇ ھادىسىلەر يۈز بەرگەن ۋاقىتتا قانداق قىلىش كېرەكلىكى توغرۇلۇق تەلىمات ۋە كۆرسەتمىلەر بار. مەسىلەن، مەزكۇر ھەدىسلەردە بىر كۈنى بىر يىلغا، يەنە بىر كۈنى بىر ئايغا، يەنە بىر كۈنى بىر ھەپتىگە تەڭ كېلىدىغان، باشقا كۈنلىرى نورمال كۈنلەردەك بولىدىغان دەججالنىڭ دەۋرىدە نامازنى قانداق ئوقۇش ھەققىدە ئالاھىدە كۆرسەتمىلەر كەلگەن. شۇنىڭدەك، يۈز بېرىدىغان پىتنىلەردىن ساقلىنىش ئۇسۇللىرىمۇ ئېنىق كۆرسىتىپ ئۆتۈلگەن.

ھەدىستە كۆرسىتىلگەندەك، يىرتقۇچ ھايۋانلار ۋە باشقا جانسىز نەرسىلەرنىڭ سۆزلىشى قىيامەتنىڭ ئالامەتلىرىدىندۇر. پەيغەمبىرىمىزنىڭ دەۋرىدە بەزى ھايۋانلار رەسۇلۇللاھ بىلەن سۆزلەشكەن، رەسۇلۇللاھمۇ ئۇلارنىڭ تىلىنى چۈشەنگەن. شۇنىڭدەك، بەزى ھايۋانلار بەزى ئادەملەر بىلەنمۇ سۆزلەشكەن ئەھۋاللار يۈز بەرگەنلىكىمۇ مەلۇم. دېمەك، ھەرخىل جانلىق ۋە جانسىز شەيئىلەرنىڭ سۆز قىلىش ھادىسىسى رەسۇلۇللاھنىڭ دەۋرىدىمۇ يۈز بەرگەن ئىشلاردۇر. دېمەك، بۇنداق ئەھۋاللارنىڭ قىيامەتنىڭ ئالدىدا يۈز بېرىشىمۇ يىراق ئەمەس. مەسىلەن، ئەبۇ سەئىد خۇدرىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلىنغان بىر ھەدىستە، بىر بۆرە سايلىقتا پادىلىرىنى ئوتلىتىۋاتقان بىر پادىچىنىڭ قويلىرىغا ھۇجۇم قىلغان. پادىچى دەرھال بۆرىنى توسۇۋالغان. بۇ چاغدا مەزكۇر بۆرە خۇددى ئىت ئولتۇرغاندەك ئولتۇرۇپ:

‐ ھەي پادىچى! سەن ئاللاھتىن قورقماي، مېنى ئاللاھ بەرگەن رىزقىمنى يېيىشتىن توسۇۋاتامسەن؟ ‐ دېگەن. پادىچىنىڭ ھەيرانلىقىنى كۆرگەن بۆرە يەنە مۇنداق دېگەن:

‐ مەن ساڭا بۇنىڭدىنمۇ ھەيران قالارلىقراق بىر نەرسە دەپ بېرەيمۇ؟ مەدىنىدىكى پەيغەمبەر كىشىلەرگە مېنىڭ ساڭا سۆز قىلغىنىمغا ئوخشاش ھەيران قالارلىق ئەھۋاللاردىن خەۋەر بېرىدۇ.