ئاللاھنىڭ كىتابى قۇرئان كەرىم بۇ سۈرە بىلەن باشلانغانلىقى ئۈچۈن «فاتىھە» دەپ ئاتالغان. ئۇ يەنە ئەقىدە، ئىبادەت ۋە ئۇنىڭدىن باشقا پۈتۈن تېمىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغانلىقى ئۈچۈن «أم القرآن / قۇرئاننىڭ مەنبەسى» دەپ ئاتالغان. بۇ قۇرئاندىكى ئەڭ كاتتا ۋە تەكرار ئوقۇلىدىغان يەتتە ئايەتلىك سۈرىدۇر.

﴿بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ﴾ ١

ئاللاھنىڭ ئىسمىنى زىكىر قىلىش بىلەن بەرىكەت تىلەپ ۋە ئۇنىڭدىن ياردەم سوراپ قۇرئان كەرىمنى ئوقۇشنى باشلايمەن. «بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ / بىسمىللاھىررەھمانىررەھىيم» دېگەن ئايەت ئاللاھنىڭ گۈزەل ئىسىملىرىدىن ئۈچنى ئۆز ئىچىگە ئالغان. ئۇلار تۆۋەندىكىچە: بىرىنچى، «ئاللاھ» يەنى ئىبادەتكە لايىق ھەقىقىي مەبۇد دېگەن مەنىدە، بۇ پەقەت ئاللاھنىڭ ئۆزىگە خاس ئىسمى بولۇپ، ئاللاھتىن باشقىسى بۇ ئىسىم بىلەن ئاتالمايدۇ. ئىككىنچى، «رەھمان» يەنى: چەكسىز رەھمەت ئىگىسى دېگەن مەنىدە. ئۈچىنچى، «رەھىيم» يەنى مەخلۇقاتلىرىغا رەھمىتىنى يەتكۈزگۈچى، ئۇلاشتۇرغۇچى دېگەن مەنىدە بولۇپ، ئاللاھ تائالا رەھمىتى بىلەن بەندىلىرىدىن خالىغان كىشىگە رەھمەت قىلىدۇ، مۇئمىنلەرمۇ شۇلارنىڭ جۈملىسىدىندۇر.

﴿ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾ ٢

مۇكەممەل، يۈكسەك سۈپەتلەردىن بولغان مەدھىيەلەرنىڭ تۈرلىرىنىڭ ھەممىسى پەقەت يېگانە ئاللاھ ئۈچۈندۇر. ئۇ ئاللاھ ھەممە نەرسىنىڭ پەرۋەردىگارى، ياراتقۇچىسى ۋە تەدبىر قىلغۇچىسىدۇر. بۇ ئايەتتىكى «ئالەملەر» دېگەن سۆز ئاللاھتىن باشقا ھەممە نەرسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

﴿ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ﴾ ٣

ئىلگىرىكى ئايەتتە ئاللاھ تائالاغا ھەمدە ئېيتىلغاندىن كېيىن بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا يەنە ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە تولىمۇ مېھرىبان دەپ مەدھىيەلەنگەن.

﴿مَٰلِكِ يَوۡمِ ٱلدِّينِ﴾ ٤

ئاللاھ قىيامەت كۈنىدە ھەممە نەرسىنىڭ ئىگىسى بولغاچقا پۈتۈن ئۇلۇغلۇق ئۇنىڭغا ئائىتتۇر. ئۇ كۈندە بىر كىشى يەنە بىر كىشىنىڭ ھېچ ئىشىغا ئىگە بولالمايدۇ. دېمەك، ئۇ كۈن ھېساب ۋە جازا كۈنىدۇر.

﴿إِيَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِيَّاكَ نَسۡتَعِينُ﴾ ٥

تائەت - ئىبادەتنىڭ بارلىق تۈرلىرىنى يالغۇز ساڭىلا قىلىمىز، سەندىن باشقىسىنى ساڭا شېرىك قىلمايمىز، بارلىق ئىشلىرىمىزدا پەقەت سەندىنلا ياردەم تىلەيمىز، ياخشىلىقنىڭ ھەممىسى سېنىڭ قولۇڭدا، سەندىن باشقا ياردەم بەرگۈچى يوق.

﴿ٱهۡدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ﴾ ٦

بىزنى توغرا يولغا يېتەكلىگىن، بىزنى ئۇ يول ئۈستىدە مۇستەھكەم قىلغىن ۋە بىزگە ھىدايەتنى زىيادە قىلغىن. توغرا يول: ھېچقانداق قىڭغىرلىقى بولمىغان، روشەن، ئوچۇق يول بولۇپ، ئۇ بولسىمۇ ئاللاھ تائالا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئارقىلىق ئەۋەتكەن ئىسلام يولىدۇر.

﴿صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمۡتَ عَلَيۡهِمۡ غَيۡرِ ٱلۡمَغۡضُوبِ عَلَيۡهِمۡ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ﴾ ٧

بەندىلىرىڭدىن سەن توغرا يولغا ھىدايەت قىلىش بىلەن نېمەت ئاتا قىلغان پەيغەمبەرلەر، سىددىقلار (گەپ - سۆزى، ئىش - ھەرىكىتى قەلبىدىكى بىلەن تامامەن ماسلاشقان ۋە ھەقىقەتنى ئېتىرازسىز قوبۇل قىلغانلار)، شېھىتلەر ۋە سالىھلارنىڭ يولىغا باشلىغىن. ئۇلار نېمىدېگەن ياخشى يول ھەمراھلىرى! ھەقىقەتنى تونۇپ ئۇنىڭغا ئەگەشمەي، سېنىڭ غەزىپىڭگە يولۇققان يەھۇدىيلارنىڭ ۋە توغرا يول تېپىشقا ئۇرۇنماي، ھەقىقەتنى تەلەپ قىلىشقا سەل قاراپ، توغرا يول تاپالماي، ھەقىقەتتىن ئازغان خىرىستىيانلارنىڭ يولىغا باشلىمىغىن.

ئايەتلەردىن ئېلىنغان بەزى پايدىلار

بەندىلەر بارلىق ئىش - ھەرىكەتلىرىنى ئاللاھ تائالانىڭ ياردىمى ۋە تەۋپىقىنى ئۈمىد قىلىپ باشلىشى ئۈچۈن، ئاللاھ تائالا ئۇلارغا تەلىم بېرىپ ئۆزىنىڭ كىتابىنى «بىسمىللاھ» بىلەن باشلىدى.

دۇئادا ئاللاھ تائالانى ئۇلۇغلاش، مەدھىيەلەش ئاندىن كېيىن ئۇنىڭدىن ھاجىتىنى سوراش ئاللاھ تائالانىڭ سالىھ بەندىلىرىنىڭ گۈزەل ئەخلاقىدىندۇر.

ئاللاھ تائالا مۇسۇلمانلارنى ئازغۇن خىرىستىيانلارغا ئوخشاش ھەقىقەتنى ئىزدەشكە سەل قاراشتىن ياكى ئاللاھنىڭ غەزىپىگە ئۇچرىغان يەھۇدىيلارغا ئوخشاش بىلگەن ھەقىقەتكە ئەمەل قىلماسلىقتىن ئاگاھلاندۇردى.

بۇ سۈرە ئىبادەتنى ئاللاھ ئۈچۈن خالىس قىلىش ۋە ياردەمنى پەقەت بىر ئاللاھتىن سوراش بىلەن ئىماننىڭ مۇكەممەل بولىدىغانلىقىغا دالالەت قىلىدۇ.

سۈرە بەقەرە

مەدىنىدە نازىل بولغان

: سۈرىنىڭ ئاساسلىق مەقسەتلىرىدىن

زېمىندا ئىسلامنى بەرپا قىلىش، ئاللاھقا تامامەن بويسۇنۇش ئارقىلىق خەلىپىلىكنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ۋە بەنى ئىسرائىلنىڭ ئەھۋالىغا ئوخشاپ قالماسلىق قاتارلىق ئاللاھ تائالانىڭ ئەمرى - پەرمانىنى بايان قىلىشتىن ئىبارەت.

تەپسىرى

بۇ سۈرىنىڭ بەقەرە (كالا سۈرىسى) دېگەن ئىسىم بىلەن ئاتىلىشى بەنى ئىسرائىل قەۋمى ئارىسىدا كالىغا مۇناسىۋەتلىك مۇھىم بىر ۋەقە يۈز بەرگەنلىكى ئۈچۈندۇر. بۇ سۈرىدە ئاللاھنىڭ شەرىئىتىنى ئەمەلىيلەشتۈرۈشكە ئالدىراشقا، يەھۇدىيلارغا ئوخشاش سۇسلۇق قىلماسلىققا كۆرسەتمە بېرىلگەن.

﴿الٓمٓ﴾ ١

﴿الٓمٓ﴾ قۇرئان سۈرىلىرىنىڭ بەزىسى شۇنىڭغا ئوخشىغان ھەرپلەر بىلەن باشلانغان بولۇپ، بۇ ھەرپلەر ئۆز ئارا بىرىكمەستىن يەككە ھالىتىدە كەلگەندە ھېچقانداق مەنە ئىپادىلىمەيدۇ. ئۇ ھەرپلەرنىڭ ئۆزىگە خاس ھېكمەتلىرى ۋە ئەھمىيەتلىرى بار، چۈنكى قۇرئان كەرىمدە ھېكمىتى يوق ھېچقانداق نەرسە بولمايدۇ. ئەرەپلەر سۆزلىشىدىغان ۋە بىلىدىغان ھەرپلەرنىڭ ئۆزىدىن قۇراشتۇرۇلغان قۇرئان كەرىم ئايەتلىرى بىلەن ئۇلارغا رىقابەت ئېلان قىلىش بۇ ھەرپلەرنىڭ مۇھىم ھېكمەتلىرىدىندۇر. شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ سۈرىدە كەلگەندەك باشقا نۇرغۇن سۈرىلەردىمۇ شۇنىڭغا ئوخشاش ھەرپلەردىن كېيىنلا «قۇرئان كەرىم» ياكى ئۇنىڭغا دالالەت قىلىدىغان ئىبارىلەر زىكىر قىلىنغان.

﴿ذَٰلِكَ ٱلۡكِتَٰبُ لَا رَيۡبَۛ فِيهِۛ هُدٗى لِّلۡمُتَّقِينَ﴾ ٢

بۇ ئۇلۇغ قۇرئان كەرىم نازىل بولۇش تەرەپتىن بولسۇن ياكى لەۋزى ۋە مەنىلىرى تەرەپتىن بولسۇن، ئۇنىڭدا ھېچقانداق شەك يوقتۇر. ئۇ، ئاللاھنىڭ كالامىدۇر، ئۇ تەقۋادارلارنى ئۆزىگە ئۇلاشتۇرىدىغان يولغا يېتەكلىگۈچىدۇر.

﴿ٱلَّذِينَ يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡغَيۡبِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ يُنفِقُونَ﴾ ٣

ئۇ تەقۋادار مۇئمىنلەر غەيبكە ئىشىنىدۇ. غەيب: سەزگۈر ئەزالار بىلەن بىلىنمەيدىغان، بىزدىن غايىب بولغان، ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلى خەۋەر بەرگەن قىيامەت كۈنىگە ئوخشاش ئىشلاردىن ئىبارەتتۇر. ئۇلار نامازنى ئاللاھ تائالانىڭ بەلگىلىمىسىگە مۇۋاپىق ھالدا پەرز، ۋاجىپ ۋە سۈننەتلىرى بىلەن قوشۇپ تولۇق ئادا قىلىدۇ؛ ئۇلار ئاللاھتىن ساۋاب ئۈمىد قىلىپ، پەرز قىلىنغان زاكاتنى ياكى قوشۇمچە خەيرى - ساخاۋەتلەرنى ئاللاھ تائالا رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەردىن سەرپ قىلىدۇ؛ ئۇلار مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ۋە ئۇنىڭدىن ئىلگىرىكى بارلىق پەيغەمبەرلەرگە نازىل قىلىنغان ۋەھيىگە ھېچبىرىنىڭ ئارىسىنى ئايرىماستىن ئىشىنىدۇ؛ ئاخىرەتكە ۋە ئاخىرەت كۈنىدىكى جازا - مۇكاپاتلارغا كەسكىن ئىشىنىدۇ.

﴿وَٱلَّذِينَ يُؤۡمِنُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَ وَبِٱلۡأٓخِرَةِ هُمۡ يُوقِنُونَ﴾ ٤

﴿أُوْلَٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدٗى مِّن رَّبِّهِمۡۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ﴾ ٥

ئۇلار توغرا يولدا بولغانلىقى ئۈچۈن مۇشۇ سۈپەتلەر بىلەن سۈپەتلىنىدۇ، ئۇلار ئارزۇلىرىغا يېتىش ۋە ئەنسىرىگەن نەرسىلەردىن قۇتۇلۇش بىلەن دۇنيا - ئاخىرەتتە مۇۋەپپەقىيەت قازانغۇچىدۇر.

ئايەتلەردىن ئېلىنغان بەزى پايدىلار

قۇرئان كەرىم ھەققىدە مۇتلەق ئىشەنچ بىلەن شەك - شۈبھە يوق دېيىلىش بولسا، ئۇنىڭ ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن نازىل بولغانلىقىنىڭ ئىسپاتىدۇر، چۈنكى ھېچبىر مەخلۇقنىڭ بۇنداق دەۋا قىلىشى مۇمكىن ئەمەستۇر.

قۇرئان كەرىمدىكى كاتتا ھىدايەتلەردىن پەقەت قۇرئان كەرىمنى ئاللاھنىڭ كالامى دەپ ئۇلۇغلايدىغان تەقۋادار كىشىلەرلا مەنپەئەتلىنەلەيدۇ.

ئىمان مەرتىۋىلىرىنىڭ ئەڭ ئالىيسى غەيبكە ئىشىنىشتۇر. چۈنكى، غەيبكە ئىشىنىش رەسۇلۇللاھنىڭ ئاللاھ توغرىسىدا بەرگەن خەۋەرلىرىگە ئىشىنىشنى شۇنداقلا ئاللاھ تائالا ئۆزىلا بىلىدىغان غەيبىي ئىشلارنى قوبۇل قىلىشتا تامامەن تەسلىم بولۇشنى بىلدۈرىدۇ.

ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە كۆپلىگەن ئايەتلەردە ناماز بىلەن زاكاتنى بىرگە زىكىر قىلىدۇ. بۇنىڭدىكى ھېكمەت: ناماز ئاللاھقا سەمىمىي - ساداقىتىمىزنى بىلدۈرۈشتۇر، زاكات بولسا بەندىلەرگە ياخشىلىق قىلىشتۇر. بۇ ئىككىسى بەخىت - سائادەت ۋە نىجاتلىقنىڭ ئالامىتىدۇر.

ئاللاھقا ئىشىنىش ۋە سالىھ ئەمەللەرنى قىلىش بولسا، دۇنيادا توغرا يولغا مۇۋەپپەق بولۇش ۋە ئاخىرەتتە ئۇتۇق قازىنىشنىڭ كاپالىتىدۇر.

ئاللاھ تائالا يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا ئەمەللىرى ياخشى بولغان تەقۋادار مۇئمىنلەرنىڭ سۈپەتلىرىنى بايان قىلغان ۋاقىتتا، يەنە قەلبى ۋە سىرتقى ئەمەللىرى بۇزۇلغان كاپىرلاردىن بىر گۇرۇھ كىشىلەرنىڭ سۈپىتىنى بايان قىلىپ مۇنداق دېدى:

﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ سَوَآءٌ عَلَيۡهِمۡ ءَأَنذَرۡتَهُمۡ أَمۡ لَمۡ تُنذِرۡهُمۡ لَا يُؤۡمِنُونَ﴾ ٦

ھەقىقەتەن ئىمان ئېيتماسلىقى پۈتۈۋېتىلگەن كاپىرلار ئازغۇنلۇقى ۋە سەركەشلىكلىرىدە داۋاملىشىدىغان بولۇپ، ئۇلارنى ئاگاھلاندۇرساڭمۇ ياكى ئاگاھلاندۇرمىساڭمۇ ئوخشاشتۇر.

﴿خَتَمَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ وَعَلَىٰ سَمۡعِهِمۡۖ وَعَلَىٰٓ أَبۡصَٰرِهِمۡ غِشَٰوَةٞۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ عَظِيمٞ﴾ ٧

چۈنكى، ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ دىللىرىنى باتىللىقلار بىلەن بىللە پېچەتلىۋەتتى؛ قۇلاقلىرىنىمۇ مۆھۈرلىۋەتتى، ئەمدى ئۇلار ھەقنى بويسۇنۇپ ۋە قۇلاق سېلىپ ئاڭلىمايدۇ؛ ئاللاھ ئۇلارنىڭ كۆزلىرىنىمۇ پەردىلىۋەتكەن بولۇپ، ئۇلار ئوپئوچۇق ھەقىقەتنى كۆرمەيدۇ. ئاخىرەتتە ئۇلارغا كاتتا ئازاب بار.

ئاللاھ تائالا قەلبى ۋە ئىش - ھەرىكىتى بۇزۇلغان كاپىرلارنىڭ سۈپەتلىرىنى بايان قىلغان ۋاقىتتا، كىشىلەرگە نىسبەتەن سىرتقى ئەمەللىرى ياخشى، ئەمما قەلبى بۇزۇق مۇناپىقلارنىڭ سۈپەتلىرىنىمۇ بايان قىلىپ مۇنداق دېدى:

﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَبِٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَمَا هُم بِمُؤۡمِنِينَ﴾ ٨

ئىنسانلاردىن بىر گۇرۇھ كىشىلەر ئۆزلىرىنىڭ جانلىرى ۋە ماللىرىدىن ئەنسىرەپ ئۆزلىرىنى مۇئمىن دەپ دەۋا قىلىدۇ، ئۇلار بۇ گەپنى ئېغىزىنىڭ ئۇچىدىلا دەپ قويىدۇ. ھالبۇكى، ئۇلار ماھىيەتتە كاپىردۇر.

﴿يُخَٰدِعُونَ ٱللَّهَ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَمَا يَخۡدَعُونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمۡ وَمَا يَشۡعُرُونَ﴾ ٩

ئۇلار نادانلىقىدىن ئىماننى ئاشكارا قىلىپ، كۇپرىلىقىنى يوشۇرۇپ: ئاللاھنى ۋە مۇئمىنلەرنى ئالدىدۇق، دەپ ئويلايدۇ. ھالبۇكى، ئۇلار ئەمەلىيەتتە پەقەت ئۆزلىرىنى ئالدايدۇ، لېكىن ئۇلار بۇنى تۇيمايدۇ. چۈنكى، ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ ئاشكارا - يوشۇرۇن ئىشلىرىنى بىلگۈچىدۇر، مۇئمىنلەرگە ئۇلارنىڭ سۈپىتى ۋە ھالىتىنى بىلدۈرگەندۇر.

﴿فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ فَزَادَهُمُ ٱللَّهُ مَرَضٗاۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمُۢ بِمَا كَانُواْ يَكۡذِبُونَ﴾ ١٠

بۇنىڭ سەۋەبى ئۇلارنىڭ دىللىرىدىكى شەك - شۈبھىدۇر، ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ شەكلىنىشتىن ئىبارەت بولغان كېسىلىنى كۈچەيتىۋەتتى، جازا قىلغان ئىشنىڭ تۈرىدىن بولىدۇ. ئاللاھنى، ئىنسانلارنى ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن ھەق دىننى ئىنكار قىلغانلىقى ئۈچۈن ئۇلارغا دوزاخنىڭ ئەڭ ئاستىدا دەرتلىك ئازاب بار.

﴿وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ لَا تُفۡسِدُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ قَالُوٓاْ إِنَّمَا نَحۡنُ مُصۡلِحُونَ﴾ ١١

ئۇلار زېمىندا بۇزغۇنچىلىق ۋە كۇپرىلىق قىلىشتىن چەكلەنسە، ئۇلار بۇنى ئىنكار قىلىپ ئۆزلىرىنى بىز ياخشى كىشىلەر، ئىسلاھات ئىگىلىرى دەپ ئويلايدۇ.

﴿أَلَآ إِنَّهُمۡ هُمُ ٱلۡمُفۡسِدُونَ وَلَٰكِن لَّا يَشۡعُرُونَ﴾ ١٢

ئەمەلىيەتتە ئۇلار بۇزغۇنچىلىق قىلغۇچىلار بولۇپ، بۇنى تۇيمايدۇ ۋە قىلمىشلىرىنىڭ ئوپئوچۇق بۇزغۇنچىلىق ئىكەنلىكىنى ھېس قىلمايدۇ.

﴿وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ ءَامِنُواْ كَمَآ ءَامَنَ ٱلنَّاسُ قَالُوٓاْ أَنُؤۡمِنُ كَمَآ ءَامَنَ ٱلسُّفَهَآءُۗ أَلَآ إِنَّهُمۡ هُمُ ٱلسُّفَهَآءُ وَلَٰكِن لَّا يَعۡلَمُونَ﴾ ١٣

ئۇلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ساھابىلىرى ئىمان ئېيتقاندەك ئىمان ئېيتىشقا بۇيرۇلسا، مەسخىرە قىلىپ، كۆزگە ئىلماي: بىز ئىمان ئېيتقان ئەخمەقلەرگە ئوخشاش ئىمان ئېيتامدۇق؟ دەيدۇ، ئەمەلىيەتتە ئۇلارنىڭ ئۆزى ئەخمەق بولسىمۇ، لېكىن ئۇلار بۇنى بىلمەيدۇ.

﴿وَإِذَا لَقُواْ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوۡاْ إِلَىٰ شَيَٰطِينِهِمۡ قَالُوٓاْ إِنَّا مَعَكُمۡ إِنَّمَا نَحۡنُ مُسۡتَهۡزِءُونَ﴾ ١٤

ئۇلار مۇئمىنلەر بىلەن ئۇچراشقاندا، ئۇلاردىن قورقۇپ: سىلەر ئىمان ئېيتقاندەك بىزمۇ ئىمان ئېيتتۇق، دەيدۇ. مۇئمىنلەردىن ئايرىلىپ ئۆزلىرىنىڭ كاتتىۋاشلىرى بىلەن يالغۇز قالغاندا، بىز ھەقىقەتتە سىلەرگە ئەگىشىمىز، سىلەر بىلەن بىللە، لېكىن مۇئمىنلەرنى زاڭلىق ۋە مەسخىرە قىلىپ كۆرۈنۈشتە ئۇلارغا ماسلىشىپ قويىمىز، دەيدۇ.

﴿ٱللَّهُ يَسۡتَهۡزِئُ بِهِمۡ وَيَمُدُّهُمۡ فِي طُغۡيَٰنِهِمۡ يَعۡمَهُونَ﴾ ١٥

ئۇلارنىڭ مۇئمىنلەرنى مەسخىرە قىلغانلىقىنىڭ جازاسى سۈپىتىدە ئاللاھ ئۇلارنى مەسخىرە قىلىدۇ، جازا ئۇلارنىڭ قىلغان ئەمەلىنىڭ تۈرىدىن بولىدۇ، شۇنىڭ ئۈچۈن دۇنيادا ئۇلارغا مۇسۇلمانلارغا بېرىلگەن ھۆكۈم ئىجرا بولىدۇ، ئەمما ئاخىرەتتە ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ كۇپرىلىقى ۋە نىپاقلىقىنىڭ جازاسىنى تارتىدۇ، شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلارغا ئازغۇنلۇق ۋە ھەددىدىن ئېشىشى ئۈچۈن مۆھلەت بېرىلىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئىككىلىنىش ۋە ھەيرانلىقتا قالىدۇ.

﴿أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشۡتَرَوُاْ ٱلضَّلَٰلَةَ بِٱلۡهُدَىٰ فَمَا رَبِحَت تِّجَٰرَتُهُمۡ وَمَا كَانُواْ مُهۡتَدِينَ﴾ ١٦

ئۇلار ئەقىلسىزلەردۇر، چۈنكى ئۇلار ئىماننى كۇپرىلىققا ئالماشتۇردى. ئۇلار ئاللاھقا بولغان ئىماننى زىيان تارتقانلىقى ئۈچۈن بۇ تىجارىتىدە پايدا ئالالمىدى ۋە توغرا يول تاپقۇچىمۇ بولمىدى.

ئايەتلەردىن ئېلىنغان بەزى پايدىلار

كۇپرىلىق ۋە گەردەنكەشلىك سەۋەبىدىن ئاللاھ دىللىرىغا پېچەت ئۇرۇۋەتكەن كىشىلەرگە ئاللاھنىڭ ئايەتلىرى ھەرقانچە كاتتا بولسىمۇ مەنپەئەت بەرمەيدۇ.

ئاللاھ تائالانىڭ زالىملار ۋە ھەقنى ئىنكار قىلغۇچىلارغا مۆھلەت بېرىشى بىپەرۋالىق ۋە ئامالسىزلىقتىن ئەمەس، بەلكى ئۇلارنىڭ گۇناھىنى زىيادە قىلىپ، جازاسىنى ئېغىرلاشتۇرۇش ئۈچۈندۇر.

﴿مَثَلُهُمۡ كَمَثَلِ ٱلَّذِي ٱسۡتَوۡقَدَ نَارٗا فَلَمَّآ أَضَآءَتۡ مَا حَوۡلَهُۥ ذَهَبَ ٱللَّهُ بِنُورِهِمۡ وَتَرَكَهُمۡ فِي ظُلُمَٰتٖ لَّا يُبۡصِرُونَ﴾ ١٧

ئاللاھ تائالا ئاشۇ مۇناپىقلار ئۈچۈن ئوتتىن ۋە سۇدىن ئىبارەت بولغان ئىككى تۈرلۈك ئوخشىتىشنى بايان قىلدى: بىرىنچىسى، ئوتقا مۇناسىۋەتلىك مىسال بولۇپ، ئاللاھ بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ: ئۇلار يورۇقلۇق ئۈچۈن ئوت ياققان كىشىگە ئوخشايدۇكى، ئوتنىڭ نۇرى پارلاپ، ئۇلار ئۇنىڭدىن مەنپەئەتلىنەي دېگەندە، ئوتنىڭ يالقۇنى پەسلەپ، چوغى قېلىپ، يورۇقلۇقى كېتىپ قالىدۇ – دە، ئوت ياققۇچىلار ئەتراپتىكى ھېچ نەرسىنى كۆرەلمەي يولىنى تاپالمايدۇ.

﴿صُمُّۢ بُكۡمٌ عُمۡيٞ فَهُمۡ لَا يَرۡجِعُونَ﴾ ١٨

ئۇلار گاس بولۇپ، ھەقنى قوبۇل قىلىش تەرىقىسىدە ئاڭلىمايدۇ؛ ئۇلار ھەقنى سۆزلەشتىن گاچىدۇر؛ ھەقنى كۆرۈشتىن كوردۇر، شۇڭا ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ ئازغۇنلۇقىدىن قايتمايدۇ.

﴿أَوۡ كَصَيِّبٖ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ فِيهِ ظُلُمَٰتٞ وَرَعۡدٞ وَبَرۡقٞ يَجۡعَلُونَ أَصَٰبِعَهُمۡ فِيٓ ءَاذَانِهِم مِّنَ ٱلصَّوَٰعِقِ حَذَرَ ٱلۡمَوۡتِۚ وَٱللَّهُ مُحِيطُۢ بِٱلۡكَٰفِرِينَ﴾ ١٩

ئاللاھ ئۇلار ئۈچۈن سۇغا مۇناسىۋەتلىك بىر مىسال بايان قىلىپ مۇنداق دەيدۇ: ئۇلارنىڭ ئەھۋالى بىر - بىرىگە كىرىشىپ كەتكەن گۈلدۈرمامىلىق، چاقماقلىق قاراڭغۇ كېچىدە قاتتىق يامغۇر چۈشكەندە قورقۇپ كەتكەن كىشىلەرگە ئوخشايدۇكى، ئۇلار چاقماق ئاۋازىنىڭ قاتتىقلىقىدىن ئۆلۈپ كېتىشتىن ئەنسىرەپ بارماقلىرى بىلەن قۇلاقلىرىنى ئېتىۋالىدۇ. ئاللاھ كاپىرلارنى ھەممە تەرەپتىن قورشاپ، ئۇلارنىڭ ئەھۋالىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر، ئۇلار ئاللاھنى ئاجىز قىلالمايدۇ.

﴿يَكَادُ ٱلۡبَرۡقُ يَخۡطَفُ أَبۡصَٰرَهُمۡۖ كُلَّمَآ أَضَآءَ لَهُم مَّشَوۡاْ فِيهِ وَإِذَآ أَظۡلَمَ عَلَيۡهِمۡ قَامُواْۚ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمۡعِهِمۡ وَأَبۡصَٰرِهِمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ﴾ ٢٠

چاقماقنىڭ قاتتىق چېقىشى ۋە نۇرىنىڭ كۈچلۈكلىكىدىن ئۇلار كۆزلىرىدىن ئايرىلىپ قالغىلى تاس قالىدۇ. ئۇلار چاقماقنىڭ يورۇقلىقىدا ئالغا ئىلگىرىلەيدۇ، يورۇقلۇق تۈگىگەندە، قاراڭغۇ - زۇلمەتتە قېلىپ ھەرىكەتلىنىشكە قادىر بولالمايدۇ، ئەگەر ئاللاھ خالىسا ئىدى ئەلۋەتتە ئۆزىنىڭ ئەڭ مۇكەممەل قۇدرىتى بىلەن ئۇلارنىڭ ئاڭلاش ۋە كۆرۈش قۇۋۋىتىنى كەتكۈزىۋېتىپ، ھەقتىن يۈز ئۆرۈگەنلىكى ئۈچۈن بۇلارنى ئۇلارغا قايتۇرۇپ بەرمىگەن بولاتتى. يامغۇر قۇرئان كەرىمنىڭ مىسالىدۇر، چاقماق ئاۋازى قۇرئان كەرىمدىكى چەكلىمىلەرنىڭ مىسالىدۇر، چاقماقنىڭ يورۇقى ئۇلار ئۈچۈن بەزى ۋاقىتتا ھەقنىڭ ئاشكارا بولىدىغانلىقىنىڭ مىسالىدۇر، گۈلدۈرمامىنىڭ قاتتىقلىقىدىن قۇلىقىنى ئېتىۋېلىشى ئۇلارنىڭ ھەقنى قوبۇل قىلماستىن يۈز ئۆرۈگەنلىكىنىڭ مىسالىدۇر. يۇقىرىدا بايان قىلىنغان ئىككى مىسال بىلەن مۇناپىقلارنىڭ ئارىسىدىكى ئورتاق ئوخشىتىش بولسا، مەنپەئەتلىنەلمەسلىكتۇر، ئوتنىڭ مىسالىدا بولسا: ئوتنى يورۇتقۇچى ئوتنىڭ كۆيدۈرۈشى ۋە قاراڭغۇلۇقتىن باشقا نەرسىدىن مەنپەئەتلىنەلمىدى، سۇنىڭ مىسالىدا بولسا: يامغۇردا قالغان كىشىلەر گۈلدۈرماما ۋە چاقماقنىڭ گۈلدۈرلىشى ۋە قورقۇتۇشىدىن باشقا مەنپەئەتلىنەلمىدى. مۇناپىقلارمۇ شۇنىڭغا ئوخشاش ئىسلامدىن قوپاللىق ۋە رەھىمسىزلىكتىن باشقىنى كۆرمەيدۇ.

ئاللاھ تائالا مۇئمىنلەر، كاپىرلار ۋە مۇناپىقلاردىن ئىبارەت ئىنسانلارنىڭ تۈرلىرىنى زىكىر قىلغان ۋاقىتتا، ئۇلارنىڭ ھەممىسنى ئۆزىنى يەككە - يېگانە بىلىپ، ئىبادەت قىلىشقا چاقىرىپ مۇنداق دېدى:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُمۡ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ﴾ ٢١

ئى ئىنسانلار! سىلەر يالغۇز پەرۋەردىگارىڭلارغىلا ئىبادەت قىلىڭلار. چۈنكى، ئاللاھ سىلەرنى ۋە سىلەردىن ئىلگىرىكى ئۈممەتلەرنى ئۆزىنىڭ بۇيرۇقىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىىلىق ئازابىدىن ساقلىنىشىڭلارنى ئۈمىد قىلىىپ ياراتتى.

﴿ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ فِرَٰشٗا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءٗ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزۡقٗا لَّكُمۡۖ فَلَا تَجۡعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادٗا وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ﴾ ٢٢

ئاللاھ زېمىننى سىلەر ئۈچۈن تۆشەك قىلدى، زېمىننىڭ ئۈستىدە مۇستەھكەم ئاسماننى ياراتتى، سىلەرنى رىزىقلاندۇرۇش ئۈچۈن يامغۇر ياغدۇرۇپ، زېمىندىن تۈرلۈك مېۋىلەرنى ئۈندۈرۈپ نېمەت ئاتا قىلدى. سىلەر ئاللاھتىن باشقا ياراتقۇچى يوقلۇقىنى بىلىپ تۇرۇپ، ئۇنىڭغا شېرىك كەلتۈرمەڭلار.