تەپسىر ئىبنى كەسىر

1-توم / 6

1-سۈرىدىن 3-سۈرىگىچە

ئۇيغۇرچە تېكىست نۇسخىسى

مەنبە: Qurankerim.com

1-سۈرە

سۈرە فاتىھەنىڭ ئىسىملىرى ۋە ئۇ ئىسىملارنىڭ مەنىسى توغرىسىدا

[1:000]

بۇ سۈرە ”فاتىھە“ دەپ ئاتىلىدۇ. يەنى ”قۇرئان كەرىم“ نىڭ يېزىلىشى مۇشۇ سۈرە بىلەن باشلىنىدۇ. (يەنى قۇرئان كەرىم بۇ سۈرە بىلەن باشلانغان بولۇپ، نامازلاردا قىرائەت قىلىش بۇ سۈرە بىلەن باشلىنىدۇ). كۆپلىگەن ئۆلىمالارنىڭ كۆز قارىشىچە بۇ سۈرە ھەم ”ئۇممۇل كىتاب“ (كىتابنىڭ جەۋھىرى) دەپمۇ ئاتىلىدۇ.

ئىمام تىرمىزىنىڭ ئەبۇھۈرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلغان ھەدىسىدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ دىن باشلانغان بۇ سۈرە قۇرئاننىڭ جەۋھىرىدۇر، نامازدا دائىم تەكرارلىنىدىغان يەتتە ئايەت ۋە كاتتا قۇرئاندۇر». بۇ سۈرە ”ھەمدە سۈرىسى“ دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇنداق ئاتىلىشى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ھەدىسى قۇددىسىدا بايان قىلغان ﷲ تائالانىڭ بۇ سۆزىنىڭ سەۋەبىدىندۇر: «مەن (ﷲ ئۆزىنى دېمەكچى) نامازنى مەن بىلەن بەندەمنىڭ ئارىلىقىدا ئىككىگە بۆلدۈم. ئەگەر بەندەم الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ دېسە، مېنىڭ بەندەم ماڭا ھەمدە ئېيتتى دەيمەن». بۇ سۈرە نامازنىڭ شەرتلىرىدىن بىر شەرتى بولغانلىقى ئۈچۈن ”ناماز“ دەپمۇ ئاتىلىدۇ.

بۇ سۈرە ”رۇقىيە“ (دەمىدە قىلماق) سۈرىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ سۈرىنىڭ مۇنداق ئاتىلىشىدىكى سەۋەب، ئەبۇسەئىدنىڭ رىۋايىتىدە ئېغىر يارىدار بولغان بىر ئادەم بۇ سۈرىنى ئوقۇپ ئۆزىگە دەمىدە قىلىۋاتقاندا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇ ئادەمدىن «بۇ سۈرىنىڭ دەمىدە سۈرىسى ئىكەنلىكىنى قانداق بىلدىڭ؟» دەپ سورىغانلىقى ئۈچۈندۇر.

ئىبنى ئابباس، قەتادە ۋە ئەبۇئالىيە قاتارلىقلار بۇ سۈرە مەككىدە چۈشكەن دېگەن. بۇسۈرىنىڭ مەككىدە چۈشكەنلىكىنىڭ دەلىلى ﷲ تائالانىڭ مۇنۇ ئايىتىدۇر: (نامازدا) تەكرارلىنىپ تۇرىدىغان يەتتە ئايەتنى (يەنى سۈرە فاتىھەنى) ھەقىقەتەن ساڭا ئاتا قىلدۇق سۈرە ھىجر 87 - ئايەتنىڭ بىر قىسمى (بۇ ئايەت پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا مەككىدە چۈشكەن بولۇپ، نامازدا تەكرارلىنىپ تۇرىدىغان يەتتە ئايەت سۈرە فاتىھەنى كۆرسىتىدۇ) ت.

بۇ سۈرىدىكى ئايەتلەرنىڭ سانى

[1:000]

بۇ سۈرە ھېچ قانداق ئىختىلاپسىز يەتتە ئايەتتۇر. كۇفىلىق قۇرئانشۇناس ئالىملارنىڭ بەزىسى، بىر تۈركۈم ساھابىلار، تابىئىنلار ۋە خەلەپ خەلەپ ئۆلىمالىرى دېگىنىمىز ھىجرىيەنىڭ 3 ئەسىرىدىن كېيىن ياشىغان ئۆلىمالارنى كۆرسىتىدۇ ئۆلىمالىرىنىڭ بەزىسى بِسْمِ اﷲ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ نى بۇ سۈرىنىڭ بېشىدىكى بىر ئايەتتۇر، دەيدۇ.

بۇ سۈرىنىڭ سۆزلىرى ۋە ھەرپلىرىنىڭ سانى توغرىسىدا

[1:000]

بۇ سۈرە 25 سۆز، 113 ھەرپتىن تەركىب تاپقان.

بۇ سۈرىنى نېمە ئۈچۇن قۇرئاننىڭ جەۋھىرى دەپ ئاتايمىز؟

ئىمام بۇخارى سەھىھۇلبۇخارىدىكى تەپسىر بۆلۈمىنىڭ بېشىدا مۇنداق دېگەن: بۇسۈرە قۇرئاننىڭ جەۋھىرى، دەپ ئاتالدى، چۈنكى، قۇرئاننىڭ يېزىلىشى مۇشۇ سۈرە بىلەن باشلىنىدۇ. شۇنداقلا نامازمۇ بۇ سۈرىنى ئوقۇش بىلەن باشلىنىدۇ.

بۇ سۈرە پۈتۈن قۇرئاننىڭ مەزمۇنىنى ئۆز ئىچىگە ئالغاچقا قۇرئاننىڭ جەۋھىرى دەپ ئاتالدى دېگەن كۆز قاراشلارمۇ بار. ئىبنى جەرىر مۇنداق دەيدۇ: ئەرەبلەر ھەر قانداق بىر ئىشنى ئۆز ئەتراپىغا يىغىدىغان ياكى ئەگەشكۈچىسى بار ھەر قانداق بىر نەرسىنى ۋە ياكى مېڭە قىسمىنى قاپلاپ تۇرىدىغان تېرىنى ياكى ئەسكەرلەرنىڭ يىغىلىشى ئۈچۈن كۆتۈرگەن بايراقنى جەۋھەر (ياكى مەركەز) دەپ ئاتايدۇ. مەسىلەن: مەككىنى باشقا كەنتلەر قورشاپ تۇرغانلىقى ئۈچۈن مەككە كەنتلەرنىڭ مەركىزى دەپ ئاتالدى، دەيدۇ. بۇ مەسىلىدە يەنە زېمىن مەككىدىن باشلاپ يېيىلغانلىقى ئۈچۈن شۇنداق ئاتالغان دېگەن كۆز قاراشمۇ بار.

ئىمام ئەھمەد، ئەبۇھۈرەيرىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ «قۇرئاننىڭ جەۋھىرى» توغرىسىدا مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ: «سۈرە فاتىھە قۇرئاننىڭ جەۋھىرى ۋە نامازدا تەكرارلىنىپ تۇرىدىغان يەتتە ئايەت ۋە كاتتا قۇرئاندۇر».

ئەبۇجەئفەر مۇھەممەد ئىبنى جەرىر تەبەرى، ئەبۇھۈرەيرىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ: «سۈرە فاتىھە قۇرئاننىڭ جەۋھىرى ۋە كىتابنىڭ باشلىنىشىدۇر ھەم نامازدا تەكرارلىنىدىغان يەتتە ئايەتتۇر».

سۈرە فاتىھەنىڭ پەزىلىتى توغرىسىدا

[1:000]

ئىمام ئەھمەد ئىبنى ھەنبەل رەھىمەھۇللا ”مۇسنەد“ دېگەن كىتابىدا ئەبۇسەئىد ئىبنى مۇئەللا رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ: مەن ناماز ئوقۇۋاتاتتىم، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مېنى چاقىردى، مەن نامازنى ئوقۇپ بولغىچە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا جاۋاب قايتۇرمىدىم. نامازنى تۈگىتىپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قېشىغا بارغان ئىدىم، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: «سەن ماڭا نېمە ئۈچۈن جاۋاب بەرمىدىڭ؟» دەپ سورىدى. مەن: ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! مەن ناماز ئوقۇۋاتقان ئىدىم، دېدىم. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ﷲ تائالا مۇنداق دېمىدىمۇ، دەپ تۆۋەندىكى ئايەتنى ئوقۇدى. ئى مۆمىنلەر! ﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى سىلەرنى تىرىلدۈرىدىغان (يەنى ئەبەدىي ھاياتقا ئېرىشتۈرىدىغان) ئىمانغا چاقىرسا، ئۇنى قوبۇل قىلىڭلار سۈرە ئەنفال 24 - ئايەتنىڭ بىر قىسمى. ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام «سەن مەسچىتتىن چىقىشتىن بۇرۇن، ساڭا قۇرئاندىكى ئەڭ كاتتا بىر سۈرىنى ئۆگىتىپ قويىمەن» دېدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام قولۇمنى تۇتۇپ مەسچىتتىن چىقىشقا تەمشىلىۋاتقاندا: ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! سەن قۇرئاننىڭ ئىچىدىكى ئەڭ كاتتا بىر سۈرىنى ماڭا ئۆگىتىپ قوياي، دېگەن ئىدىڭ، دېدىم. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: «ھەئە، دەپ: «الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ يەنى بۇ سۈرە نامازدا تەكرارلىنىپ تۇرىدىغان يەتتە ئايەتتۇر ۋە ماڭا بېرىلگەن كاتتا قۇرئاندۇر» دېدى. بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى، ئەبۇداۋۇد، نەسەئى ۋە ئىبنى ماجە قاتارلىقلارمۇ رىۋايەت قىلغان.

يەنە بىر ھەدىستە ئىمام بۇخارى قۇرئاننىڭ پەزىلەتلىرى توغرىسىدا ئەبۇسەئىد خۇدرىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ: بىز سەپەر ئۈستىدە بىر يەرگە چۈشتۇق. بىر قىز كېلىپ بۇ مەھەللىنىڭ باشلىقىنى زەھەرلىك بىر نەرسە چېقىۋېلىپ ئېغىر دەرىجىدە يارىدار بولۇپ قالدى. بىزنىڭ ئادەملىرىمىز ھازىر بۇ يەردە يوق ئىدى. سىلەرنىڭ ئىچىڭلاردا دەمىدە قىلالايدىغان بىرەرىڭلار بارمۇ؟ دەپ سورىدى. ئارىمىزدىن بىز ئۇنى دەمىدە قىلالايدۇ، دەپ ئويلاپ باقمىغان بىرەيلەن ئورنىدىن تۇردى دە، شۇ قىز بىلەن (كېسەلنىڭ قېشىغا) باردى. ئۇ ئادەم كېسەلگە دەمىدە قىلدى. كېسەل ساقىيىپ قالدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار دەمىدە قىلغان ئادەمگە ئوتتۇز دانە قوي بۇيرۇپ بەردى ۋە بىزنىڭ ئىچىشىمىز ئۈچۈن سۈت بەردى. دەمىدە قىلغان ئادەم بىزنىڭ يېنىمىزغا قايتىپ كەلگەندە، بىز ئۇنىڭدىن سەن دەمىدىنى ياخشى قىلامتىڭ دەپ سورىدۇق. ئۇ ئادەم، مەن: ”قۇرئاننىڭ جەۋھىرى“ بىلەن دەمىدە قىلدىم، دېدى. بىز پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا بېرىپ بۇ ئىش توغرۇلۇق سورىمىغىچە بۇ ھەقتە ھېچنېمە دېيىشمەيدىغان بولدۇق. بىز مەدىنىگە كەلگەندە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا شۇ ئىشنى دەپ بەردۇق. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: «سۈرە فاتىھەنىڭ دەمىدە سۈرىسى ئىكەنلىكىنى ئۇ كىشى قانداق بىلىپتۇ؟ قويلارنى بۆلۈپ ماڭا بىر كىشىلىك ئايرىپ قويۇڭلار» دېدى. يەنە بىر ھەدىستە ئىمام مۇسلىم ۋە نەسەئى، ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ: بىز پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىلەن بىرگە ئىدۇق، يېنىدا جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام بار ئىدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام يۇقىرى تەرەپتىن تۇيۇقسىز بىر ئاۋازنى ئاڭلىدى. جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام يۇقىرىغا قاراپ: «بۇ بۇرۇن ئاسماندا ئېچىلىپ باقمىغان بىر ئىشىك بولۇپ ھازىر ئېچىلدى» دېدى.

ئىبنى ئابباس مۇنداق دەيدۇ: ئۇ ئىشىكتىن بىر پەرىشتە چۈشتى. ئۇ پەرىشتە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا كېلىپ: سەندىن بۇرۇنقى پەيغەمبەرلەرگە بېرىلمىگەن، پەقەت ساڭىلا بېرىلگەن ئىككى نۇر بىلەن خۇش بېشارەت بېرىمەن، ئۇ ئىككى نۇرنىڭ بىرسى كىتابنىڭ باشلىنىشى (يەنى سۈرە فاتىھە) يەنە بىرسى سۈرە بەقەرەنىڭ ئاخىرقى ئايىتى. بۇ ئىككىسىدىن بىرەر ھەرپ ئوقۇساڭمۇ تىلىكىڭگە ئېرىشىسەن، دېدى.

نامازدا سۈرە فاتىھەنى ئوقۇش توغرىسىدا

[1:000]

ئىمام مۇسلىم، ئەبۇھۈرەيرىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ: «كىمكى ناماز ئوقۇپ، نامازدا قۇرئاننىڭ ئانىسىنى (جەۋھىرىنى) ئوقۇمىسا ئۇ ناماز، تولۇق ناماز ئەمەس» دېگەن سۆزنى ئۈچ قېتىم دېدى. ئەبۇھۈرەيرىدىن بىز ئىمامنىڭ كەينىدە بولساقچۇ؟ دەپ سورىدۇق. ئەبۇھۇرەيرە: سۈرە فاتىھەنى ئىچىڭدە ئوقۇغىن، دەپ جاۋاب بېرىپ، ئاندىن مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىغان ئىدىم دەيدۇ: «اﷲ، مەن نامازنى مەن بىلەن بەندەمنىڭ ئوتتۇرىسىدا ئىككىگە بۆلدۈم. بەندەم تىلىگىنىگە ئېرىشىدۇ. ئەگەر بەندە «الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ دېسە، ﷲ بەندەم ماڭا ھەمدى ئېيتتى دەيدۇ. ئەگەر بەندە الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ دېسە، ﷲ بەندەم ماڭا سانا ئېيتتى دەيدۇ. ئەگەر بەندە مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ دېسە، ﷲ بەندەم مېنى ئۇلۇغلىدى ۋە يەنە ئۆزىنى ماڭا تاپشۇردى دەيدۇ. ئەگەر بەندە إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ دېسە، ﷲ بۇ مەن بىلەن مېنىڭ بەندەمنىڭ ئارىلىقىدىكى ئىلاھى مۇناسىۋەتنىڭ تۇرغۇزۇلغانلىقىدۇر. بەندەم تىلىگىنىگە ئېرىشىدۇ. ئەگەر بەندە اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ دېسە، ﷲ بۇ بەندەم ئۈچۈن بولۇپ بەندەم تىلىگىنىگە ئېرىشىدۇ، دەيدۇ». ئىمام مۇسلىم ۋە نەسەئىنىڭ يەنە بىر رىۋايىتىدە مۇنداق رىۋايەت قىلىنغان: نامازنىڭ يېرىمى ماڭا، يېرىمى بەندەمگە بولۇپ، بەندەم تلىگىنىگە ئېرىشىدۇ.

بۇ ھەدىس نامازدا قۇرئاننىڭ ئايىتىنى ئوقۇشنىڭ زۆرۈرلىكىنى ۋە قۇرئاننىڭ ئايىتىنى ئوقۇش نامازنىڭ مۇھىم بىر پەرزى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. نامازدا قۇرئاننىڭ ئايىتىنى ئوقۇش بىرلىككە كەلگەن مەسىلە. نامازدا قۇرئاننىڭ ئايىتىنى ئوقۇش، سۈرە فاتىھەنى ئوقۇش دېگەنلىكمۇ ياكى قۇرئاننىڭ ھەر قانداق بىر ئايىتىنى ئوقۇسىمۇ بولىدۇ دېگەنلىكمۇ؟ دېگەن مەسىلىدە ئالىملار ھەر خىل كۆز قاراشلاردا بولدى. بىرىنچى تۈركۈمدىكى ئەبۇھەنىيفە ۋە ئۇنىڭ شاگىرتلىرى ئىمام سەۋرى ۋە ئەۋزائى قاتارلىق ئالىملاردۇر: «نامازدا فاتىھەنى ئوقۇش پەرز ئەمەس، بەلكى نامازدا قۇرئاننىڭ باشقا ئايەتلىرىنى ئوقۇسىمۇ (سەجدە سەھۋى قىلىش ئارقىلىق) ناماز ئادا تاپىدۇ» ئەبۇ ھەنىفە ۋە ئۇنىڭ كۆز قارىشىدىكى ئالىملارنىڭ نامازدا سۈرە فاتىھەنى ئوقۇش پەرز ئەمەس دېگەنلىكى، نامازدا سۈرە فاتىھەنى ئوقۇمىسۇن دېگەنلىك ئەمەستۇر. سۈرە فاتىھەنى ئوقۇش ئىمام شافىئي دېگەندەك پەرز ئەمەس بەلكى ۋاجىب دېگەنلىكتۇر. بىر كىشى نامىزىدا سۈرە فاتىھەنى پەقەت ئوقۇماي باشقا سۈرىلەرنى ئوقۇغان بولسا، ئۇ كىشىنىڭ نامىزى شافىئىيلار دېگەندەك ناماز ئوقۇغانلىق ھېسابلانمايدۇ دېگەنلىك ئەمەس، ئەكسىچە سۈرە فاتىھەنى ئوقۇمىغانلىقى ئۈچۈن سەجدە سەھۋە قىلىش ئارقىلىق نامىزى ئادا تاپىدۇ. بۇلارنىڭ دەلىلى شافىئىيلار پاكىت قىلىپ كەلتۈرگەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ: «كىمكى نامازدا سۈرە فاتىھەنى ئوقۇمىسا ئۇ ناماز مۇكەممەل ئەمەس» دېگەن ھەدىسىدىكى «مۇكەممەل ئەمەس» دېگەن سۆزىدۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇ ھەدىسنى سۈرە فاتىھە ئوقۇلمىغان ناماز ناماز بولمايدۇ، دېمەستىن مۇكەممەل ناماز بولمايدۇ، دېدى. شۇڭا سۈرە فاتىھە ئوقۇلمىغان ناماز مۇكەممەل بولمىغانلىقى ئۈچۈن سەجدە سەھۋە قىلىش ئارقىلىق مۇكەممەللەشتۈرۈلسە ناماز ئادا تاپىدۇ. دەيدۇ. ئۇلارنىڭ دەلىلى ﷲ تائالانىڭ قۇرئاندىن سىلەرگە قولاي بولغان (ئايەتنى) ئوقۇڭلار سۈرە مۈززەممىل 20 - ئايەتنىڭ بىر قىسمى.. دېگەن ئايىتىدۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام نامىزىدا رۇكۇ، سەجدىلىرنى تولۇق ئادا قىلمىغان بىركىشىگە: «سەن نامازغا تۇرغاندا ”ئاللاھۇ ئەكبەر“ دەپ قۇلاق قاققىن ۋە قۇرئاننىڭ ئىچىدىن ساڭا قولاي بولغان ئايەتنى ئوقۇغىن!...» دەپ ئۆگەتكەن ھەدىسمۇ ئۇلارنىڭ يەنە بىر دەلىلىدۇر. مانا بۇ ئايەت ۋە ھەدىستە قۇرئاننىڭ ئىچىدىن قايسى سۈرە ياكى قايسى ئايەت ناماز ئوقۇغۇچىغا قولاي بولسا شۇنى ئوقۇشنى بۇيرۇدى. شۇڭا نامازدا سۈرە فاتىھەنى ئوقۇماي باشقا بىر سۈرىنى ئوقۇپ سەجدە سەھۋە قىلسا ناماز ئادا تاپىدۇ.

ئىككىنچى تۈردىكى ئالىملار: نامازدا سۈرە فاتىھەنى ئوقۇش پەرزدۇر، سۈرە فاتىھە ئوقۇلمىغان ناماز، نامازبولمايدۇ، دەيدۇ. بۇ خىل كۆز قاراشتىكى ئالىملار: ئىمام مالىك، شافىئىي، ئەھمەد ۋە ئۇلارنىڭ شاگىرتلىرى قاتارلىقلار. بۇلارنىڭ دەلىلى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ: 1 «كىمكى نامازدا سۈرە فاتىھەنى ئوقۇمىسا ئۇ ناماز مۇكەممەل ئەمەس».

2 «سۈرە فاتىھەنى ئوقۇمىغان كىشىنىڭ نامىزى ناماز ئەمەس».

3 «سۈرە فاتىھە ئوقۇلمىغان ناماز دۇرۇس ئەمەس» دېگەن ھەدىسلەردۇر.

ئاندىن بۇ ئالىملار: «سۈرە فاتىھەنى نامازنىڭ ھەر بىر رەكئىتىدە ئوقۇش زۆرۈرمۇ ياكى بىرەر رەكئەتتە ئوقۇسىمۇ بولامدۇ؟» دېگەن مەسىلىدە ئۈچ خىل كۆز قاراشتا بولدى.

بىرىنچى خىل كۆز قاراشتىكىلەر: سۈرە فاتىھەنى نامازنىڭ ھەر بىر رەكئىتىدە ئوقۇش پەرزدۇردېدى. بۇ ئىمام شافىئىي ۋە بىر تۈركۈم ئالىملارنىڭ كۆز قارىشىدۇر.

ئىككىنچى خىل كۆز قاراشتىكىلەر: سۈرە فاتىھە نامازنىڭ رەكئەتلىرىنىڭ كۆپرەكىدە (مەسىلەن تۆت رەكئەتلىك ناماز بولسا، ئۈچ رەكئىتىدە، ئۈچ رەكئەتلىك بولسا، ئىككى رەكئىتىدە) ئوقۇش پەرزدۇر، دېدى.

ئۈچىنچى خىل كۆز قاراشتىكىلەر: سۈرە فاتىھەنى نامازنىڭ بىر رەكئىتىدىلا ئوقۇش پەرزدۇر، دېدى. بۇ ھەسەنبەسرى ۋە بەسىر شەھىرىدىكى نۇرغۇن ئالىملارنىڭ كۆز قارىشىدۇر.

ئىمامغا ئىقتىدا قىلغان كىشىگە سۈرە فاتىھەنى ئوقۇش پەرزمۇ ياكى پەرز ئەمەسمۇ؟ دېگەن مەسىلىدىمۇ ئالىملار ئۈچ خىل كۆز قاراشقا كەلدى.

بىرىنچى خىلدىكىلەر: سۈرە فاتىھەنى ئوقۇش ئىمامغا ئىقتىدا قىلغان ئادەمگىمۇ پەرزدۇر، دەيدۇ. بۇ ئىمام شافىئىي ۋە ئىمام ئەھمەدنىڭ كۆز قارىشىدۇر. بۇلارنىڭ دەلىلى يۇقىرىدا نامازدا سۈرە فاتىھەنى ئوقۇشنىڭ پەرزلىكى توغرىسىدا كەلگەن ھەدىسلەردۇر.

ئىككىنچى خىلدىكىلەر: ئايەت ئۈنلۈك ئوقۇلىدىغان ناماز بولسۇن، ياكى ئىچىدە ئوقۇلىدىغان ناماز بولسۇن، ئىمامغا ئىقتىدا قىلغان كىشىنىڭ سۈرە فاتىھەنى ئوقۇشى شەرت ئەمەس، دەيدۇ. بۇلارنىڭ دەلىلى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ: «ئىمامنىڭ قىرائىتى شۇ ئىمامغا ئىقتىدا قىلغان كىشىنىڭ قىرائىتى ھېسابلىنىدۇ» ئالىملار، بۇ ھەدىسنى رىۋايەت قىلغان كىشىلەرنىڭ ئارىسىدا ھەدىس رىۋايەت قىلىشقا شەرتى توشمايدىغان كىشىلەرمۇ بار دەپ قارايدۇ. دېگەن ھەدىسى ۋە ﷲ تائالانىڭ:ﷲ نىڭ رەھمىتىگە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن قۇرئان ئوقۇلغان چاغدا ئۇنى دىققەت بىلەن ئاڭلاڭلار ۋە جىم تۇرۇڭلار! سۈرە ئەئراف 204 - ئايەت. دېگەن ئايىتىدۇر. بۇ ئايەت كۆپىنچە ئالىملارنىڭ كۆز قارىشىدا نامازدا ئايەت ئوقۇلغاندا ئىمامغا ئىقتىدا قىلغان كىشىلەرنى قۇرئاننى تىڭشاپ جىم تۇرۇشقا بۇيرۇپ چۈشكەندۇر. بۇ قاراشنى ئىمام ئىبنى جەرىر تەبەرىمۇ توغرا دەپ قارىدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ: «ئىمام ئىقتىدا قىلىنىش ئۈچۈن تۇرغۇزۇلدى. ئۇ ”ئاللاھۇ ئەكبەر“ دەپ قۇلاق قاقسا سىلەرمۇ ”ئاللاھۇ ئەكبەر“ دەپ قۇلاق قېقىڭلار! ئىمام قىرائەت قىلسا سىلەر (قۇلاق سېلىپ) جىم تۇرۇڭلار» دېگەن ھەدىسمۇ شۇنىڭ دەلىلىدۇر مانا بۇ ئايەت ھەدىسلەر ئىمام نامازدا ئايەت ئوقۇغاندا مەيلى ئايەت ئۈنلۈك ئوقۇلسۇن، ياكى ئىچىدە ئوقۇلسۇن ئىمامغا ئىقتىدا قىلغان كىشىلەرنى جىم تۇرۇشقا بۇيرۇپ كەلدى. بۇ ھەنەفى مەزھىپىدىكىلەرنىڭ قارىشىدۇر.

ئۈچىنچى خىلدىكىلەر: ئايەت ئۈنلۈك ئوقۇلىدىغان (شام، خۇپتەن ۋە بامدات نامازلىرىغا ئوخشاش) نامازلاردىكى ئايەت ئۈنلۈك ئوقۇلىدىغان رەكئەتلەردە ئىمامغا ئىقتىدا قىلغان ئادەملەرگە سۈرە فاتىھەنى ئوقۇش پەرز ئەمەستۇر. ئەمما ئىچىدە ئوقۇلىدىغان نامازلاردا ئىمامغا ئىقتىدا قىلغان كىشىگە سۈرە فاتىھەنى ئوقۇش پەرزدۇر. بۇلارنىڭ پاكىتى ئىمام مۇسلىم، ئەبۇمۇسا ئەشئەرى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلغان پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ: «ئىمام ئىقتىدا قىلىنىش ئۈچۈن تۇرغۇزۇلدى، ئۇ ”ئاللاھۇ ئەكبەر“ دەپ قۇلاق قاقسا سىلەرمۇ ”ئاللاھۇ ئەكبەر“ دەپ قۇلاق قېقىڭلار! ئۇ قىرائەت قىلىشنى باشلىسا (قۇلاق سېلىپ) جىم تۇرۇڭلار» دېگەن ھەدىسىدۇر. بۇ ئىمام مالىكنىڭ قارىشىدۇر.

شەيتاندىن پاناھ تىلەش ۋە ئۇنىڭ ھۆكۈملىرى توغرىسىدا

[1:000]

ﷲ تائالا مۇنداق دەيدۇ: ئەپۇنى دوست تۇتقىن، ياخشىلىققا (يەنى ياخشى سۆز قىلىشقا، ياخشى ئىش قىلىشقا) بۇيرۇغىن، نادانلار بىلەن تەڭ بولمىغىن (يەنى نادانلارنىڭ قىلغىنىنى قىلماي، ئۇلارغا مۇلايىم بولغىن) ئەگەر شەيتان ساڭا ۋەسۋەسە قىلسا، (شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىدىن) ﷲ غا سېغىنىپ پاناھ تىلىگىن. ﷲ ھەقىقەتەن (سۆزۈڭنى) ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر (ئىشىڭنى) بىلىپ تۇرغۇچىدۇر سۈرە ئەئراف 199 200 - ئايەتلەر.

ﷲ تائالا مۇنداق دەيدۇ: (ئۇلارنىڭ قىلغان) يامانلىقىغا (ئەپۇ قىلىش بىلەن) ياخشىلىق قىلغىن ، ئۇلارنىڭ (سېنى) سۈپەتلەشلىرىنى (يەنى ئۇلارنىڭ ساڭا قىلغان مەسخىرىسىنى) بىز ئوبدان بىلىمىز. ئېيتقىنكى، پەرۋەردىگارىم! ساڭا سېغىنىپ شەيتانلارنىڭ ۋەسۋەسىدىن پاناھ تىلەيمەن. پەرۋەردىگارىم! ساڭا سېغىنىپ شەيتانلارنىڭ ماڭا ھەمرا بولۇشىدىن پاناھ تىلەيمەن سۈرە مۆئمىنۇن 96 - 98 - ئايەتكىچە. ﷲ تائالا مۇنداق دەيدۇ:ياخشى ئىش بىلەن يامان ئىش باراۋەر بولمايدۇ، ياخشى خىسلەت ئارقىلىق (يامان خىسلەتكە) تاقابىل تۇرغىن، (شۇنداق قىلساڭ) سەن بىلەن ئۆزىنىڭ ئارىسىدا ئاداۋەت بار ئادەم گويا سىرداش دوستۇڭدەك بولۇپ قالىدۇ. بۇ خىسلەتكە پەقەت سەۋرچان ئادەملەرلا ئېرىشەلەيدۇ، بۇ خىسلەتكە پەقەت بۈيۈك نېسىۋە ئىگىسىلا ئېرىشەلەيدۇ. ئەگەر شەيتان سېنى ۋەسۋەسە قىلىپ (يۇقىرىقى خىسلەتنى ئۆزلەشتۈرمەسلىككە كۈشكۈرتسە) ﷲ غا سېغىنىپ (شەيتاننىڭ شەررىدىن) پاناھ تىلىگىن، ﷲ ھەقىقەتەن (بەندىلىرىنىڭ سۆزلىرىنى) ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، (ئىشلىرىنى ) بىلىپ تۇرغۇچىدۇر سۈرە فۇسسىلەت 34 - 36 - ئايەتكىچە. بۇ نەسىھەتنى كۆڭلى كۆكسى كەڭ، سەۋرچان ۋە دۇنيا ئاخىرەتتە سائادەتمەن كىشىلەردىن باشقىسى قوبۇل قىلالمايدۇ. ساڭا شەيتاندىن بىر ۋەسۋەسە يەتكەن چاغدا سەن ﷲ غا ئېسىلغىن. ئۇ ﷲ شەك شۈبھىسىز سېنىڭ سۆزلىرىڭنى ئاڭلاپ تۇرغۇچى ۋە ئەھۋالىڭنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. بۇ مەزمۇن توغرىسىدا پەقەتلا ئۈچ ئايەت بار. ﷲ تائالا بۇ ئايەتلەردە ئىنسانلاردىن بولغان دۈشمەن بىلەن يارىشىشقا ۋە ئۇنىڭغا ياخشىلىق قىلىشقا بۇيرۇيدۇ. سەۋەبى: ياخشىلىق قىلغان ئادەمنىڭ ئىسىل ئەخلاقى ۋە ياخشى مۇئامىلىلىرى دۈشمەندىكى يامان نىيەتنى قايتۇرۇپ، ئۇ ئادەمنى ياخشى كۆرۈشكە ۋە ئىككى ئارىلىقتىكى ئۆچمەنلىكنى تۈگىتىپ دوستانە بولۇشقا قايتۇرۇشى ئۈچۈندۇر.

شەيتانلاردىن بولغان دۈشمەنلەرگە قارىتا پەقەت ﷲ دىن پاناھ تىلەشكە بۇيرۇيدۇ. بۇ خىل دۈشمەنگە قارىتا ﷲ تائالادىن پاناھ تىلەشتىن باشقا ئامال يوق. چۈنكى، ئۇ دۈشمەن يارىشىشنى ۋە ياخشىلىقنى قوبۇل قىلمايدۇ. شەيتان ئادەم ئەلەيھىسسالامغا بولغان قاتتىق دۈشمەنلىكى سەۋەبىدىن ئادەم بالىلىرىنىڭ ئۈزۈل كېسىل گۇمران بولۇپ كېتىشتىن باشقىسىنى خالىمايدۇ. ﷲ تائالا مۇنداق دەيدۇ: ئى ئادەم بالىلىرى! شەيتان سىلەرنىڭ ئاتا ئاناڭلارنى (ئازدۇرۇپ) جەننەتتىن چىقىرىۋەتكەندەك، سىلەرنىمۇ ئازدۇرمىسۇن، شەيتان ئۇلارنىڭ ئەۋرەتلىرىنى ئۆزلىرىگە كۆرسىتىش ئۈچۈن كىيىملىرىنى سالغۇزۇۋەتكەن ئىدى (يەنى ئۇلارنىڭ يالىڭاچ بولۇپ قېلىشىغا شەيتان سەۋەبچى بولغان ئىدى) سۈرە ئەئراف 27 - ئايەتنىڭ بىرقىسمى. ﷲ تائالا مۇنداق دەيدۇ: شەيتان ھەقىقەتەن سىلەرگە دۈشمەندۇر، ئۇنى دۈشمەن تۇتۇڭلار، شەيتان ئۆزىنىڭ تەۋەلىرىنى ئەھلى دوزاختىن بولۇشقا چاقىرىدۇ سۈرە فاتىر 6 - ئايەت ﷲ تائالا مۇنداق دەيدۇ: مېنى قويۇپ ئىبلىسنى ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادىنى دوست قىلىۋالامسىلەر؟ ھالبۇكى، ئۇلار سىلەرگە دۈشمەندۇر، ئىبلىس زالىملار ئۈچۈن نېمىدېگەن يامان بەدەل! (يەنى اللەغا ئىبادەت قىلىشنىڭ ئورنىغا شەيتانغا چوقۇنۇش نېمىدېگەن يامان! سۈرە كە ھف 50 - ئايەتنىڭ بىر قىسمى. شەيتان ئادەم ئەلەيھىسسالامغا ئۆزىنىڭ راستچىل ئىكەنلىكىگە قەسەم ئىچىپ تۇرۇپمۇ يالغانچىلىق قىلدى. ئۇنداقتا ئۇ بىزگە (ئادەم بالىلىرىغا) قانداق مۇئامىلە قىلماقچى؟!

ﷲ تائالا مۇنداق دەيدۇ: ئىبلىس ئېيتتى: «ئىززىتىڭ بىلەن قەسەمكى، ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى چوقۇم ئازدۇرىمەن. ئۇلاردىن پەقەت تاللانغان بەندىلىرىڭلا بۇنىڭدىن مۇستەسنا (يەنى ئۇلارنى ئازدۇرالمايمەن) سۈرە ساد 82 - 83 - ئايەتلەر

ﷲ تائالا مۇنداق دەيدۇ:سەن قۇرئان ئوقۇماقچى بولغىنىڭدا، قوغلاندى شەيتاننىڭ (ۋەسۋەسىسىدىن) اللەغا سېغىنىپ پاناھ تىلىگىن شۈبھىسىزكى، مۆمىنلەرنىڭ ۋە پەرۋەردىگارىغا تەۋەككۈل قىلغۇچىلار (يەنى يۆلەنگۈچىلەر) نىڭ ئۈستىدىن شەيتان ھۆكۈمرانلىق قىلالمايدۇ (يەنى پەرۋەردىگارىغا چىن يۆلەنگەن مۆمىنلەرگە شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسى تەسىر قىلالمايدۇ) شەيتان پەقەت ئۆزىنى دوست تۇتىدىغانلار ۋە ئۆزىنىڭ (ئىغۋا قىلىشى) بىلەن مۇشرىك بولۇپ كەتكەنلەر ئۈستىدىنلا ھۆكۈمرانلىق قىلىدۇ سۈرە نەھل 98 – 100 - ئايەتكەچە

قىرائەت قىلىشتىن بۇرۇن شەيتاندىن پاناھ تىلەش توغرىسىدا

[1:000]